సోలార్ సామర్థ్యం ఉన్నా.. వృధా అవుతున్న వనరులు!
భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యధిక సోలార్ సామర్థ్యం కలిగిన దేశాలలో ఒకటి. అయితే, ఈ సామర్థ్యాన్ని పూర్తిస్థాయిలో వాడుకునే విషయంలో తీవ్రమైన ప్రాంతీయ అంతరాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఉత్తర, పశ్చిమ రాష్ట్రాలు మంచి పనితీరు కనబరుస్తుండగా, దేశంలోని తూర్పు, ఈశాన్య ప్రాంతాలు మాత్రం చాలా వెనుకబడి ఉన్నాయి. ఈ అసమానతలు, 2030 నాటికి 500 GW పునరుత్పాదక ఇంధన సామర్థ్యాన్ని సాధించాలనే భారతదేశపు ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యాలకు తీవ్ర సవాలుగా మారాయి.
అసలు సమస్య ఏంటి? గణాంకాలు ఏం చెబుతున్నాయి?
దేశవ్యాప్తంగా చూస్తే, సగటున సోలార్ సామర్థ్యం వినియోగం కేవలం 3.16% మాత్రమే ఉంది. ఉత్తర భారతదేశంలో ఇది 3.8%, పశ్చిమ భారతదేశంలో 4% ఉండగా, దక్షిణ భారతదేశంలో 3.6% నమోదైంది. దీనికి విరుద్ధంగా, ఈశాన్య రాష్ట్రాలలో కేవలం 0.6%, తూర్పు రాష్ట్రాలలో 0.7% మాత్రమే వినియోగం జరుగుతోంది. రాష్ట్రాల వారీగా చూస్తే, ఢిల్లీ **56.98%**తో అగ్రస్థానంలో ఉండగా, హర్యానా 31.93%, పంజాబ్ **15.4%**తో ఉన్నాయి. గుజరాత్ 18.5 GW స్థాపిత సామర్థ్యంతో అగ్రస్థానంలో ఉన్నా, వినియోగం 7.6% మాత్రమే. దేశంలోనే అతిపెద్ద సోలార్ సామర్థ్యం ( 828.8 GW) కలిగిన రాజస్థాన్లో, కేవలం 3.41% వినియోగంతో 28.3 GW స్థాపిత సామర్థ్యం మాత్రమే ఉంది. దీనివల్ల, అత్యధికంగా సామర్థ్యం ఉన్న ప్రాంతాల్లోనే విద్యుత్ ఉత్పత్తి తగ్గిపోతోంది.
మౌలిక సదుపాయాల లోటు, విధానపరమైన అడ్డంకులు
భారతదేశం 2030 నాటికి 500 GW నాన్-ఫాసిల్ ఫ్యూయల్ సామర్థ్యాన్ని చేరుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. జనవరి 2026 నాటికి, మొత్తం స్థాపిత సామర్థ్యం 520 GWకి చేరగా, ఇందులో 263 GW (సుమారు 50.6%) నాన్-ఫాసిల్ వనరుల నుంచే వస్తోంది. సోలార్ విద్యుత్ సుమారు 140 GWతో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. అయితే, ఈ అద్భుతమైన వృద్ధిలోనూ, ప్రాంతీయ వ్యత్యాసాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. దీనికి ప్రధాన కారణం అసంపూర్ణమైన ట్రాన్స్మిషన్ మౌలిక సదుపాయాలు. రాజస్థాన్, గుజరాత్ వంటి రాష్ట్రాల నుండి ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్ను డిమాండ్ ఉన్న ప్రాంతాలకు తరలించే వ్యవస్థ సరిగా లేదు. దీనివల్ల, రాజస్థాన్లోనే మార్చి-ఆగస్టు 2025 మధ్య కాలంలో దాదాపు 4 GW సోలార్, విండ్ విద్యుత్ ఉత్పత్తిని నిలిపివేయాల్సి (curtailment) వచ్చింది. PM సూర్య ఘర్ వంటి ప్రభుత్వ పథకాలు రూఫ్టాప్ సోలార్ను ప్రోత్సహిస్తున్నా, భూసేకరణ, అనుమతుల్లో జాప్యం వంటివి ప్రాజెక్టుల అమలును ఆలస్యం చేస్తున్నాయి. గతంలో 2020లో సోలార్ స్థాపనలలో 56% తగ్గుదల నమోదు కావడం, ఈ రంగంలో ఉన్న అస్థిరతను సూచిస్తుంది.
భవిష్యత్తు ఎలా ఉండబోతోంది?
భారతదేశ సోలార్ రంగం భవిష్యత్తులో గణనీయమైన వృద్ధిని సాధించనుంది. అయితే, 2030 నాటికి నిర్దేశించుకున్న 500 GW లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలంటే, ట్రాన్స్మిషన్ వ్యవస్థను మెరుగుపరచడం, ప్రాంతీయ అంతరాలను తగ్గించడం వంటి ప్రాథమిక సమస్యలను పరిష్కరించాల్సి ఉంది. లేదంటే, దేశం యొక్క భారీ సోలార్ సామర్థ్యం వృధాగా మిగిలిపోయి, వాతావరణ లక్ష్యాలు, ఇంధన భద్రతా ఆకాంక్షలకు ఆటంకం ఏర్పడుతుంది.