స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ తో ఇంధన రవాణాలో అంతరాయం
గ్లోబల్ ఇంధన రవాణాకు కీలకమైన స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ లో మార్చి 2026లో తీవ్ర అంతరాయాలు ఏర్పడ్డాయి. దీని కారణంగా, భారత్ మొత్తం ముడి చమురు దిగుమతుల్లో దాదాపు 15% తగ్గుదల నమోదైంది. కేవలం ముడి చమురే కాదు, ఇతర ఇంధన రంగాలూ తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాయి. లిక్విఫైడ్ పెట్రోలియం గ్యాస్ (LPG) దిగుమతులు 40% పడిపోగా, లిక్విఫైడ్ నేచురల్ గ్యాస్ (LNG) సరఫరాలు 92% తగ్గాయి. ప్రత్యేకించి, ఖతార్ లోని రాస్ లాఫాన్ ప్లాంట్పై క్షిపణి దాడుల వల్ల LNG దిగుమతులు దెబ్బతిన్నాయి. ఈ కొరతను భర్తీ చేయడానికి భారత్ అమెరికా, ఒమన్, అంగోలా, నైజీరియా వంటి దేశాల నుంచి సహాయం కోరింది. ఈ సమయంలో బ్రెంట్ క్రూడ్ ధరలు బ్యారెల్కు దాదాపు $106 వద్ద, WTI ధరలు $100 వద్ద ట్రేడ్ అయ్యాయి. సరఫరా ఆందోళనలు, భౌగోళిక ఉద్రిక్తతలు మార్కెట్ను ప్రభావితం చేశాయి. భారత రూపాయి అమెరికా డాలర్తో పోలిస్తే దాదాపు 0.0107597 వద్ద ఉంది.
రష్యా నుంచి దిగుమతులు పెంచిన భారత్: US మినహాయింపుతోనే సాధ్యం
భారత్ రష్యా నుంచి ముడి చమురు దిగుమతులను 90% పెంచడానికి ప్రధాన కారణం, అమెరికా ఇచ్చిన 30 రోజుల ప్రత్యేక మినహాయింపు (waiver). మార్చి 5, 2026కు ముందు లోడ్ అయిన రష్యన్ చమురు కార్గోలను గమ్యస్థానాలకు చేర్చడానికి ఈ మినహాయింపు అనుమతించింది. ప్రపంచ చమురు మార్కెట్లను స్థిరీకరించడమే ఈ చర్య లక్ష్యమని అమెరికా పేర్కొంది. ఈ వెసులుబాటు వల్ల భారత రిఫైనరీలకు దాదాపు 20 మిలియన్ బ్యారెల్స్ డిస్కౌంట్ ధరకే రష్యన్ చమురు అందుబాటులోకి వచ్చింది. దీనితో, ఫిబ్రవరిలో 20.4% ఉన్న రష్యన్ చమురు వాటా, మార్చిలో **46.8%**కు దూసుకుపోయింది.
ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు, భవిష్యత్ సరఫరాలు
హోర్ముజ్ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కోవడానికి, మధ్యప్రాచ్య ఉత్పత్తిదారులు స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ను దాటవేసే పైప్లైన్ మార్గాలను అన్వేషిస్తున్నారు. సౌదీ అరేబియా యొక్క ఈస్ట్-వెస్ట్ పైప్లైన్, UAE యొక్క హబ్షన్-ఫుజైరా పైప్లైన్ వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి. అంగోలా, గబాన్, ఘనా, కాంగో వంటి ఆఫ్రికా దేశాల నుంచి దిగుమతులు పెరిగినా, భారత్ మొత్తం ఇంధన సరఫరాలో వాటి వాటా తక్కువగానే ఉంది. ఏప్రిల్ నెలలో కూడా రష్యా నుంచి సరఫరాలు బలంగా కొనసాగుతాయని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. ఇరాన్, వెనిజులా నుంచి కూడా సరఫరాలు అందే అవకాశం ఉంది. అయితే, స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ సమస్య కొనసాగితే, చమురు ధరలు బ్యారెల్కు $130 వరకు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
దేశీయ చర్యలు, మార్కెట్ చరిత్ర
LPG కొరతను తీర్చడానికి, భారత్ తన దేశీయ ఉత్పత్తిని పెంచింది. వంటగ్యాస్ను 33.2 కోట్ల మంది వినియోగదారులకు అందించేందుకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది. మార్చిలో భారత్ మొత్తం ముడి చమురు దిగుమతులు రోజుకు సగటున 4.40 మిలియన్ బ్యారెల్స్ (bpd)గా నమోదయ్యాయి. ఇది ఫిబ్రవరిలోని 5.20 మిలియన్ బ్యారెల్స్ (bpd) కంటే 15% తక్కువ. ఇది భారత్ దిగుమతులపై ఎంతగా ఆధారపడుతుందో (దాదాపు 88-89%) తెలియజేస్తుంది. గతంలో, సంఘర్షణల కారణంగా చమురు ధరలు పెరిగినప్పుడు, భారత స్టాక్ మార్కెట్లు స్వల్పకాలికంగా ప్రభావితమయ్యాయి. ఉదాహరణకు, 2022 ప్రారంభంలో రష్యా-ఉక్రెయిన్ సంఘర్షణ సమయంలో నిఫ్టీ 50 ఇండెక్స్ దాదాపు 10% పడిపోయింది. చమురు షాక్లకు భారత స్టాక్స్ ప్రతికూలంగా ప్రతిస్పందించినా, చారిత్రాత్మకంగా చూస్తే అలాంటి ఒత్తిడి తర్వాత 12 నెలల పనితీరు సానుకూలంగానే ఉంది.
రష్యన్ చమురుపై పెరిగిన ఆధారపడటం వల్ల నష్టభయాలు
అమెరికా మినహాయింపు ఉన్నప్పటికీ, రష్యన్ చమురుపై భారత్ ఆధారపడటం పెంచుకోవడం భౌగోళిక, ఆర్థిక పరమైన నష్టభయాలను కలిగి ఉంది. ఆ మినహాయింపు తాత్కాలికమైనది కాబట్టి, భవిష్యత్తులో అమెరికా విధానాలలో మార్పులు వస్తే లేదా రష్యాపై ఆంక్షలు పెరిగితే సరఫరాకు ఇబ్బందులు ఏర్పడవచ్చు. ఆఫ్రికా, ఇతర దేశాల నుంచి దిగుమతులు పెరుగుతున్నా, అవి ప్రస్తుతం భారత్ అవసరాలలో చాలా స్వల్ప భాగాన్ని మాత్రమే తీరుస్తున్నాయి. మినహాయింపులతో అనుమతించినా, ఆంక్షలున్న ముడి చమురుపై ఆధారపడటం భారత్ దీర్ఘకాలిక ఇంధన భద్రతా వ్యూహంపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది. అంతేకాకుండా, దేశం అధికంగా దిగుమతులపై ఆధారపడటం (88-89%) వల్ల ప్రపంచ ధరల షాక్లకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది. చమురు ధరలలో $10 పెరుగుదల భారత్ GDP, కరెంట్ అకౌంట్ డెఫిసిట్పై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. ఖతార్లోని ప్లాంట్ దెబ్బతినడం వల్ల LNG సరఫరాలలో అంతరాయం (దీని మరమ్మత్తుకు 3-5 సంవత్సరాలు పట్టవచ్చని అంచనా), ముడి చమురు కాని ఇంధన దిగుమతులు ఎంత సున్నితంగా ఉంటాయో తెలియజేస్తుంది. ఇది వినియోగదారులకు, పరిశ్రమలకు ఖర్చులను పెంచుతుంది. భారత చమురు, గ్యాస్ కంపెనీల సగటు ప్రైస్-టు-ఎర్నింగ్స్ రేషియో (సాధారణంగా 10-12 ఉంటుంది) ప్రస్తుత భౌగోళిక ఉద్రిక్తతలు, కార్యకలాపాలకు అంతరాయాల వల్ల ఒత్తిడికి లోనయ్యే అవకాశం ఉంది.