భారత పవర్ డిస్కంలు: అప్పుల్లో భారీ కోత.. అయినా కొనసాగుతున్న నగదు కష్టాలు

అప్పుల్లో భారీ తగ్గింపు.. అయినా నగదు ఒత్తిడి

భారతదేశంలోని పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీలు (డిస్కంలు) తమ దీర్ఘకాలిక (legacy) రుణ భారాన్ని భారీగా తగ్గించుకున్నాయి. జూన్ 2022లో ఉన్న ₹1.39 లక్షల కోట్ల స్థాయి నుండి, మార్చి 2026 నాటికి ఈ అప్పు కేవలం ₹3,300 కోట్లకు దిగువకు వస్తుందని అంచనా. 2022లో తెచ్చిన 'ఎలక్ట్రిసిటీ (లేట్ పేమెంట్ సర్ఛార్జ్ అండ్ రిలేటెడ్ మ్యాటర్స్) రూల్స్' ఈ గణనీయమైన మెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం. ఈ నిబంధనల ప్రకారం, గత బకాయిలను నెలవారీ వాయిదాలలో చెల్లించడం తప్పనిసరి చేయడంతో, రుణ చెల్లింపుల్లో క్రమశిక్షణ పెరిగింది. PRAAPTI పోర్టల్ ఈ పురోగతిని ట్రాక్ చేయడంలో కీలకంగా వ్యవహరించింది.

కొనసాగుతున్న బకాయిలు, లోతైన సమస్యలు

పాత అప్పులు తగ్గడం కొంత ఉపశమనం కలిగించినా, రంగం యొక్క ఆర్థిక స్థిరత్వం ఇంకా పరీక్షల దశలోనే ఉంది. మార్చి 27, 2026 నాటికి ప్రస్తుత బకాయిలు ₹13,594 కోట్లకు చేరుకున్నాయి, దీంతో మొత్తం బకాయిలు ₹16,894 కోట్లకు చేరాయి. పాత అప్పులను పరిష్కరిస్తున్నప్పటికీ, విద్యుత్ ఖర్చుకి, వసూలయ్యే ఆదాయానికి మధ్య అంతరం (ACS-ARR gap), రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నుండి ఆలస్యంగా వస్తున్న సబ్సిడీలు, రెగ్యులేటర్లు అనుమతించని ఖర్చులు వంటి నిర్మాణాత్మక సమస్యలు తక్షణ నగదు ప్రవాహ (Cash Flow) సవాళ్లను డిస్కంలకు మిగిల్చాయి.

బలహీనమైన రికవరీ.. లోతైన సమస్యల మధ్య

గతంలో 2015లో ప్రారంభించిన 'ఉజ్వల్ డిస్కం అస్యూరెన్స్ యోజన (UDAY)' వంటి పథకాలు ఆర్థిక వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడానికి ఉద్దేశించినవే. అయితే, ఆ ప్రయత్నాల తర్వాత కూడా 2015-2020 మధ్య కాలంలో మొత్తం నష్టాలు పెరిగాయి. ఇటీవల, 2021లో ప్రవేశపెట్టిన 'పునరుద్ధరించబడిన పంపిణీ రంగ పథకం (RDSS)' కింద ₹2.83 లక్షల కోట్ల నిధులను కేటాయించి, నష్టాలను తగ్గించడం, స్మార్ట్ మీటరింగ్ అమలు చేయడంపై దృష్టి సారించారు. RDSS నిధులు పనితీరు మెరుగుదలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. సాంకేతిక, వాణిజ్య నష్టాలు (AT&C losses) FY14లో 22.6% నుంచి FY25 నాటికి సుమారు **15.04%**కి తగ్గాయి. ACS-ARR అంతరం కూడా FY25లో సుమారు 6 పైసలకు తగ్గింది. ఈ సానుకూల పరిణామాల వల్ల, FY25లో డిస్కంలు కలిపి ₹2,701 కోట్ల లాభాన్ని నమోదు చేశాయి. ఇది పదేళ్లలో ఇదే తొలి లాభం కావడం గమనార్హం.

నగదు ప్రవాహ ఒత్తిడి కొనసాగింపు

అయితే, ఈ లాభం అనేది అకౌంటింగ్ పరమైనదే కానీ, చేతిలో ఉన్న నగదు మాత్రం కాదు. FY25లో డిస్కంలకు రావాల్సిన మొత్తాలు సగటున 112 రోజుల సేకరణ సమయం, విద్యుత్ ఉత్పత్తిదారులకు చెల్లింపుల్లో సగటున 113 రోజుల ఆలస్యం వంటివి తీవ్రమైన నగదు ప్రవాహ ఒత్తిడిని సూచిస్తున్నాయి. మార్చి 31, 2025 నాటికి డిస్కంల మొత్తం అప్పు ₹7.26 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. ఇందులో తమిళనాడు, రాజస్థాన్, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాలు అత్యధిక అప్పులతో ఉన్నాయి. రేటింగ్ ఏజెన్సీ ICRA ఈ రంగానికి 'నెగటివ్' ఔట్‌లుక్‌ను కొనసాగిస్తూ, కొనసాగుతున్న ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎత్తిచూపుతోంది.

వ్యవస్థాగత బలహీనతలు:

పాత అప్పులను తీర్చడానికి నియంత్రణ సంస్థలు ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, లోతైన నిర్మాణాత్మక సమస్యలు అలాగే ఉన్నాయి. అధిక ప్రస్తుత బకాయిలు, చెల్లించాల్సిన మొత్తాలు డిస్కంలు తక్షణ నగదు కొరతను ఎదుర్కొంటున్నాయని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ₹7.26 లక్షల కోట్ల పేరుకుపోయిన అప్పు, ఈ రంగం యొక్క దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక బలహీనతకు స్పష్టమైన సంకేతం. ప్రభుత్వ రంగ డిస్కంలతో పోలిస్తే, ప్రైవేట్ డిస్కంలు తమ ఆర్థిక వ్యవహారాలు, కార్యకలాపాలను మరింత సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తుంటాయి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సబ్సిడీలపై నిరంతర ఆధారపడటం, అవి తరచుగా ఆలస్యం కావడం RDSS వంటి పథకాలు కూడా పూర్తిగా పరిష్కరించడానికి కష్టమైన ప్రధాన అడ్డంకిగా మిగిలిపోయింది. రెగ్యులేటరీ ఆస్తులు కూడా ఒక ముఖ్యమైన సమస్యగా ఉన్నాయి, ఏడు రాష్ట్ర డిస్కంలలో ఇవి సుమారు ₹3 ట్రిలియన్లకు చేరుకున్నాయి.

సంస్కరణలు, పెట్టుబడులపైనే భవిష్యత్తు

భారతదేశ విద్యుత్ పంపిణీ రంగాన్ని మెరుగుపరచడానికి, కార్యకలాపాల సామర్థ్యాన్ని నిరంతరం పెంచడం, బిల్లింగ్, వసూళ్లను బలోపేతం చేయడం, మౌలిక సదుపాయాలను ఆధునీకరించడం అవసరం. RDSS పథకం ఆధునిక సౌకర్యాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని నష్టాలను తగ్గించడంలో సహాయపడుతుండగా, స్మార్ట్ మీటరింగ్ వేగవంతమైన అమలు, విద్యుత్ ప్రసార నెట్‌వర్క్‌లోని అడ్డంకులను తొలగించడం పెరుగుతున్న ఇంధన డిమాండ్‌ను తీర్చడానికి కీలకం. ఈ రంగం రుణ పునర్వ్యవస్థీకరణ, సబ్సిడీలపై ఆధారపడటం నుండి స్వయం-సమృద్ధి వ్యాపార నమూనాలను రూపొందించడం వైపు మారాలి. ఇది దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక ఆరోగ్యానికి, భారతదేశ ఇంధన పరివర్తన లక్ష్యాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి చాలా అవసరం.