భారత విద్యుత్ రంగం: టెక్నాలజీ దూకుడు.. డిస్కంల అప్పుల తిప్పలు!

CAG దృష్టి సారించిన కీలక సమస్య

దేశ విద్యుత్ రంగం టెక్నాలజీ పరంగా అద్భుతమైన ప్రగతి సాధిస్తోంది. ముఖ్యంగా, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు బిగ్ డేటా అనలిటిక్స్ వాడకం పెరుగుతోంది. అయితే, ఈ పురోగతి వెనుక ఒక పెద్ద సమస్య దాగి ఉంది – అదే డిస్కంల (Distribution Companies) ఆర్థిక ఇబ్బందులు. CAG K. సంజయ్ మూర్తి తన ఇటీవలి కాన్ఫరెన్స్‌లో మాట్లాడుతూ, టెక్నాలజీ అభివృద్ధి ఎంత ముఖ్యమో, డిస్కంల ఆర్థిక స్థిరత్వం కూడా అంతే అవసరమని గుర్తు చేశారు. ఈ పునాది బలపడకపోతే, సాధించిన విజయాలన్నీ నిరుపయోగం అయ్యే ప్రమాదం ఉందని ఆయన హెచ్చరించారు.

డిస్కంల ఆర్థిక దుస్థితి - వృద్ధికి అడ్డంకి

భారత విద్యుత్ రంగం 2015-16లో 1,168 బిలియన్ యూనిట్ల (BU) విద్యుత్ ఉత్పత్తి నుండి, 2025-26 నాటికి 1,824 BU కి చేరుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. కానీ, దేశంలోని 90% వినియోగదారులకు విద్యుత్ సరఫరా చేసే డిస్కంలు భారీ నష్టాల్లో కూరుకుపోయాయి. 2022-23 నాటికి ఈ నష్టాలు సుమారు ₹6.77 లక్షల కోట్లకు చేరుకున్నాయి. అధిక టెక్నికల్ & కమర్షియల్ (AT&C) నష్టాలు (తరచుగా 25-30% దాటుతున్నాయి) మరియు సబ్సిడీ టారిఫ్‌ల వల్ల తగినంత ఆదాయం లేకపోవడం వంటి కారణాలతో ఈ దుస్థితి కొనసాగుతోంది. UDAY, RDSS వంటి ప్రభుత్వ పథకాలు వచ్చినా, పరిస్థితి పూర్తిగా మెరుగుపడలేదు. ఆదాయ లోటును పూడ్చుకోవడానికి ఖరీదైన స్వల్పకాలిక రుణాలపై ఆధారపడటం వారి ఆర్థిక పరిస్థితిని మరింత దిగజారుస్తోంది.

టెక్నాలజీలో దూకుడు, ఆర్థికంగా వెనుకబాటు

రంగం AI, బిగ్ డేటా అనలిటిక్స్ వంటి అత్యాధునిక టెక్నాలజీలను అందిపుచ్చుకుంటోంది. ఆపరేషన్స్ మెరుగుపరచుకోవడానికి, సంక్లిష్టతలను నిర్వహించడానికి ఇవి ఎంతగానో ఉపయోగపడుతున్నాయి. గ్రీన్ ఎనర్జీ వైపు కూడా భారీగా అడుగులు పడుతున్నాయి. గత దశాబ్దంలో పునరుత్పాదక ఇంధన వాటా 6% నుండి 24% కి పెరిగింది. 2025 చివరి నాటికి మొత్తం ఇన్‌స్టాల్డ్ బేస్‌లో పునరుత్పాదక శక్తి వాటా 50% కి చేరుకోనుంది. ట్రాన్స్‌మిషన్ నెట్‌వర్క్ కూడా విస్తరించి, 5 లక్షల సర్క్యూట్ కిలోమీటర్లు దాటింది. అయితే, ఈ అద్భుతమైన పురోగతికి డిస్కంల ఆర్థిక సమస్యలు ఆటంకంగా మారే ప్రమాదం ఉంది. భారతదేశ శక్తి పరివర్తన (Energy Transition) కోసం ఏటా సుమారు US$145 బిలియన్ల పెట్టుబడి అవసరం ఉంటుందని అంచనా. ఈ నేపథ్యంలో డిస్కంల స్థిరత్వం పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి చాలా కీలకం.

రంగంలోని దిగ్గజాలు - ఆర్థిక బలాబలాలు

ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు ఈ పరివర్తనలో ముందున్నాయి. NTPC, దేశంలోనే అతిపెద్ద ఇంటిగ్రేటెడ్ పవర్ యుటిలిటీ, FY25 నాటికి సుమారు 80 GW ఇన్‌స్టాల్డ్ కెపాసిటీతో, FY25లో ₹23,953 కోట్ల నికర లాభాన్ని నమోదు చేసింది. దీని P/E రేషియో సుమారు 15.06 గా ఉంది. NHPC, ఒక ప్రధాన హైడ్రోపవర్ ఉత్పత్తిదారు, FY25 Q3 నాటికి 7,233 MW కెపాసిటీతో, నెమ్మదిగా వృద్ధి మరియు తక్కువ రిటర్న్ ఆన్ ఈక్విటీని ఎదుర్కొంటోంది (P/E రేషియో సుమారు 29.0). ట్రాన్స్‌మిషన్‌లో కీలకమైన పవర్ గ్రిడ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (PGCIL) సుమారు 15.08 P/E రేషియో మరియు 17.22% ROE తో బలమైన పనితీరు కనబరుస్తోంది. పవర్ ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్ (PFC), ఒక ముఖ్యమైన ఆర్థిక సంస్థ, FY25లో ₹30,514 కోట్ల PAT ని నమోదు చేసింది. దీని బ్యాలెన్స్ షీట్ ₹11.70 లక్షల కోట్లకు మించి ఉంది.

వ్యవస్థాగత నష్టాలు - ఎదురయ్యే సవాళ్లు

డిస్కంల నిరంతర ఆర్థిక ఇబ్బందులు వ్యవస్థకు పెద్ద ముప్పుగా పరిణమిస్తున్నాయి. పెరుగుతున్న నష్టాలు, అధిక అప్పులు గ్రిడ్ ఆధునికీకరణకు, పునరుత్పాదక విద్యుత్ సరఫరాకు అవసరమైన పెట్టుబడులను అడ్డుకోవచ్చు. ఇది రంగం వృద్ధి లక్ష్యాలకు విరుద్ధం. రాజకీయ సున్నితత్వాల వల్ల, ఖర్చులకు తగిన టారిఫ్‌లను అమలు చేయలేకపోవడం డిస్కంల పునరుద్ధరణకు ఒక ప్రధాన అడ్డంకిగా మారింది. దీంతో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల సబ్సిడీలపై, పెరుగుతున్న రుణాలపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. ఈ ఆర్థిక అస్థిరత ప్రాజెక్టుల అమలులో ఆలస్యం, స్వతంత్ర విద్యుత్ ఉత్పత్తిదారుల (IPPs) మనుగడపై ప్రభావం చూపవచ్చు. 2047 నాటికి 'విక్షిత్ భారత్' లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలో కూడా ఇది ఆటంకం కలిగించవచ్చు.

భవిష్యత్ అంచనాలు

రాబోయే బడ్జెట్‌లో పాలసీ కొనసాగింపుపై దృష్టి ఉంటుందని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. RDSS, గ్రీన్ ఎనర్జీ వంటి పథకాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారని భావిస్తున్నారు. భారతదేశ శక్తి పరివర్తనకు ఏటా US$145 బిలియన్లకు పైగా పెట్టుబడి అవసరం అనేది, ఆర్థిక వ్యవస్థలో స్థిరత్వం యొక్క ఆవశ్యకతను నొక్కి చెబుతుంది. రంగం పరివర్తన చెందుతున్నప్పటికీ, డిస్కంల ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని పరిష్కరించడంపైనే అంతిమ విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది గ్రిడ్ ఆధునికీకరణకు ప్రైవేట్ మూలధనాన్ని ఆకర్షించడానికి, డీకార్బొనైజేషన్ వేగాన్ని కొనసాగించడానికి అత్యంత అవసరం. మార్కెట్ పరిశీలకులు ప్రాథమిక బలాలపైనే పెట్టుబడిదారుల దృష్టి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.