భారీ లక్ష్యం.. 2070 నాటికి నెట్-జీరో కోసం ఇండియాకు **₹14.23 ట్రిలియన్** పెట్టుబడి అవసరం!

రూపాంతరం చెందనున్న విద్యుత్ రంగం: భారీ పెట్టుబడుల ఆవశ్యకత

2070 నాటికి భారతదేశం నెట్-జీరో ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలంటే, విద్యుత్ రంగంలో కనీసం 14.23 ట్రిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులు పెట్టాలని నీతి ఆయోగ్ నివేదిక (ఫిబ్రవరి 10, 2026న విడుదల) పేర్కొంది. దీనికి ప్రధాన కారణం, విద్యుత్ వినియోగం విపరీతంగా పెరగడమే. ప్రస్తుతం తలసరి వినియోగం సుమారు 1,400 kWh ఉండగా, 2070 నాటికి ఇది 7,000–10,000 kWh కి చేరుతుందని అంచనా. ఈ డిమాండ్‌ను తీర్చడానికి, ప్రస్తుత పవర్ కెపాసిటీని 14 రెట్లు పెంచాల్సి ఉంటుంది. భారతదేశ అభివృద్ధి, వాతావరణ లక్ష్యాలు విద్యుత్ రంగం ఎలా మారుతుందనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటాయి. 2047 నాటికి 'వికసిత్ భారత్', 2070 నాటికి 'నెట్ జీరో' లక్ష్యాలను సాధించడానికి, నమ్మకమైన, అందుబాటు ధరల్లో లభించే, పరిశుభ్రమైన విద్యుత్ అత్యంత కీలకం. 2025లో తుది ఇంధన వినియోగంలో విద్యుత్ వాటా 21% ఉండగా, 2070 నాటికి ఇది దాదాపు **60%**కి పెరుగుతుందని అంచనా.

పునరుత్పాదక ఇంధనానిదే పైచేయి, స్టోరేజ్ తప్పనిసరి

నీతి ఆయోగ్ అంచనాల ప్రకారం, 2070 నాటికి భారత విద్యుత్ రంగంలో 98% శిలాజ ఇంధనేతర (Non-fossil fuel) వనరులే ఉంటాయి. మొత్తం ఇన్‌స్టాల్డ్ కెపాసిటీలో 90–93% పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులే (Renewable Energy) ఉంటాయి. ఇందులో సౌరశక్తి (Solar Power) ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది, దీని సామర్థ్యం 3,250–5,500 GW కి చేరుకుంటుందని అంచనా. దీనికి తోడు 1,000 GW కి పైగా ఆన్‌షోర్ విండ్ (Onshore Wind), 50–70 GW ఆఫ్‌షోర్ విండ్ (Offshore Wind) కూడా ఉంటాయి. ఈ పునరుత్పాదక వనరుల ఆంతరంగిక అస్థిరతను (Intermittency) అధిగమించడానికి, శక్తి నిల్వ (Energy Storage) సామర్థ్యాన్ని భారీగా పెంచాల్సి ఉంటుంది. 2070 నాటికి బ్యాటరీ స్టోరేజ్ సామర్థ్యం 3,000 GW కి, పంప్డ్ హైడ్రో స్టోరేజ్ (Pumped Hydro Storage) 160 GW కి చేరుకోవాలి.

అణు విద్యుత్ ప్రత్యామ్నాయం, ఖనిజాల సరఫరాలో ఆటంకాలు

పునరుత్పాదక ఇంధనంతో పాటు, అణు విద్యుత్ (Nuclear Power) కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ప్రస్తుతం 8.8 GW ఉన్న అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని, 2070 నాటికి 300 GW కి పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. అయితే, ఈ పరివర్తనకు లిథియం, కోబాల్ట్, రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ వంటి కీలక ఖనిజాల (Critical Minerals) సరఫరా చాలా ముఖ్యం. ఇవి బ్యాటరీలు, విండ్ టర్బైన్లు, సోలార్ ప్యానెళ్ల తయారీకి అవసరం. ప్రస్తుతం ఈ ఖనిజాల కోసం, ముఖ్యంగా వాటి ప్రాసెసింగ్ కోసం, భారతదేశం ఎక్కువగా చైనాపైనే ఆధారపడుతోంది. ఇది సరఫరా గొలుసులో (Supply Chain) తీవ్రమైన బలహీనతలకు, భౌగోళిక రాజకీయ (Geopolitical) పోటీలకు దారితీస్తుంది. భారత ప్రభుత్వం 30 కీలక ఖనిజాలను గుర్తించి, దేశీయ అన్వేషణ, పరిశోధన, అంతర్జాతీయ సోర్సింగ్‌ను బలోపేతం చేయడానికి జనవరి 2025లో ₹34,300 కోట్లతో జాతీయ కీలక ఖనిజాల మిషన్‌ను ప్రారంభించింది.

పరివర్తన ప్రయాణం: సంక్లిష్టమైన సవాళ్లు

గత ఐదేళ్లలో భారతదేశ విద్యుత్ రంగం గణనీయమైన వృద్ధిని సాధించింది. 2024లో మొత్తం విద్యుత్ రంగ పెట్టుబడులలో 83% స్వచ్ఛమైన ఇంధన ప్రాజెక్టులకే వెళ్లాయి. 2024 నాటికి శిలాజ ఇంధనేతర సామర్థ్యం **44%**కి చేరగా, 2030 నాటికి 50% లక్ష్యం దాదాపు చేరువలో ఉంది. 2023లో విద్యుత్ రంగంలోకి విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (FDI) 5 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకున్నాయి. అయినప్పటికీ, ఈ ఇంధన పరివర్తనలో అనేక అడ్డంకులు ఉన్నాయి. విద్యుత్ పంపిణీ కంపెనీల (DISCOMs) ఆర్థిక పరిస్థితి ఇంకా బలహీనంగానే ఉంది. దీంతో ప్రాజెక్ట్ ఫైనాన్సింగ్, పవర్ పర్చేజ్ అగ్రిమెంట్లు (PPAs) నెమ్మదిస్తున్నాయి. అంతేకాకుండా, జనరేషన్ కెపాసిటీ పెరుగుదలకు అనుగుణంగా గ్రిడ్ మౌలిక సదుపాయాలు, ట్రాన్స్‌మిషన్ సామర్థ్యం పెరగడం లేదు. 2030 నాటికి 500 GW శిలాజ ఇంధనేతర సామర్థ్యాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నా, భారతదేశ పునరుత్పాదక ఇంధన పైప్‌లైన్ (234 GW) చైనా (1,500 GW) కంటే చాలా తక్కువగా ఉంది.

ప్రతికూల అంచనాలు (Bear Case)

భారతదేశం నెట్-జీరో ఇంధన భవిష్యత్తుకు మార్గం అనేక సవాళ్లతో కూడుకున్నది. 2070 నాటికి అవసరమైన 14.23 ట్రిలియన్ డాలర్ల భారీ మూలధనం, వార్షిక పెట్టుబడి అవసరాలు ప్రస్తుత స్థాయిల కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉండటంతో, అమలులో తీవ్రమైన రిస్కులున్నాయి. దిగుమతి చేసుకునే కీలక ఖనిజాలపై అధిక ఆధారపడటం, ప్రపంచ మార్కెట్లలో అస్థిరత, భౌగోళిక రాజకీయపరమైన ఒత్తిళ్లకు రంగాన్ని గురిచేస్తుంది. DISCOMల ఆర్థిక అస్థిరత, PPAsను ప్రమాదంలో పడేయడం ద్వారా పునరుత్పాదక ఇంధన ప్రాజెక్టులను నిలిపివేసే ప్రమాదం ఉంది. వేగవంతమైన వృద్ధి ఉన్నప్పటికీ, గ్రిడ్ ఇంటిగ్రేషన్, ట్రాన్స్‌మిషన్ మౌలిక సదుపాయాలు జనరేషన్ సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా లేవు. 2047 వరకు బొగ్గు (Coal) భారత ఇంధన మిశ్రమంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగానే కొనసాగుతుందని అంచనా, ఇది నెమ్మదిగా దశలవారీగా తొలగించాల్సిన ప్రక్రియను సూచిస్తుంది. 2030 నాటికి పునరుత్పాదక ఇంధన సామర్థ్యాన్ని మూడు రెట్లు పెంచాలనే లక్ష్యం గొప్పదే అయినప్పటికీ, దీనికి సగటున ప్రతి సంవత్సరం 317 GW విండ్, 735 GW సోలార్ కెపాసిటీని జోడించాలి. ఈ వేగాన్ని G7 దేశాలు కూడా అందుకోవడానికి కష్టపడుతున్నాయి.

భవిష్యత్ దృక్పథం

2070 నాటికి భారతదేశం తన ప్రతిష్టాత్మక నెట్-జీరో విద్యుత్ రంగ లక్ష్యాలను చేరుకోవాలంటే, భారీ ఆర్థిక, మౌలిక సదుపాయాలు, సరఫరా గొలుసు సవాళ్లను అధిగమించాల్సి ఉంది. భారతదేశం పునరుత్పాదక ఇంధన స్వీకరణలో ముందున్నా, దాని పరివర్తన గ్రిడ్ పరిమితులు, యుటిలిటీల ఆర్థిక స్థిరత్వం వంటి అంశాల వల్ల పరిమితం అవుతోంది. దేశీయ ప్రయత్నాలు, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాల ద్వారా కీలక ఖనిజాల నమ్మకమైన సరఫరాను సురక్షితం చేసుకోవడం చాలా అవసరం. ఈ భారీ పరివర్తన విజయం, స్థిరమైన పాలసీ మద్దతు, స్టోరేజ్‌లో గణనీయమైన సాంకేతిక పురోగతి, నిరంతర మూలధన ప్రవాహాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలు, వాతావరణ ఆవశ్యకతల సంక్లిష్టమైన పరస్పర చర్యలను సమతుల్యం చేసుకుంటూ ముందుకు సాగాల్సి ఉంటుంది.