Whalesbook
ప్రపంచ అనిశ్చితి నేపథ్యంలో ఇంధన పరిరక్షణ (Energy Conservation) అవసరాన్ని ప్రధాని నొక్కి చెప్పినప్పటికీ, దేశీయంగా ఇంధన నిల్వలు పుష్కలంగా ఉన్నాయని ప్రభుత్వం భరోసా ఇస్తోంది. అయితే, వాస్తవ పరిస్థితి చూస్తే, భౌగోళికంగా అస్థిరంగా ఉండే పశ్చిమాసియా దేశాల నుంచి దిగుమతులపై భారత్ ఆధారపడటం ఒక పెద్ద రిస్క్ అని తెలుస్తోంది. ఏదైనా అవాంతరం ఏర్పడితే, అది దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.
భౌగోళిక రాజకీయ ధరల ఒత్తిడి (Geopolitical Price Pressures)
ప్రస్తుతం మధ్యప్రాచ్యంలో పెరుగుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల (Geopolitical Tensions) కారణంగా గ్లోబల్ ఆయిల్ మార్కెట్లు అట్టుడికిపోతున్నాయి. బ్రెంట్ క్రూడ్ ప్రస్తుతం బ్యారెల్ $105 వద్ద, వెస్ట్ టెక్సాస్ ఇంటర్మీడియట్ (WTI) $98 వద్ద ట్రేడ్ అవుతున్నాయి. ఈ ధరల పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం, ఈ ప్రాంతంలో జరుగుతున్న సంఘర్షణలు, ముఖ్యంగా స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ వంటి కీలక జలమార్గాల్లో అవాంతరాలు ఏర్పడే అవకాశం. ఈ పరిణామాల వల్ల బ్రెంట్ క్రూడ్ ధరలు ఏకంగా 61% పెరిగాయి. ఈ రిస్క్ ప్రీమియం (Risk Premium) వల్ల, కేవలం డిమాండ్ అండ్ సప్లై ఆధారంగానే కాకుండా, భౌగోళిక రాజకీయ అంశాలు కూడా ధరలను ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.
దిగుమతులపై తీవ్ర ఆధారపడటం (Deep Import Dependence)
భారతదేశానికి ఇంధన రంగంలో దిగుమతులపై తీవ్రమైన ఆధారపడటం ఉంది. మన అవసరాల్లో 85% (FY2024-25లో 89.4% కి చేరింది) వరకు ముడి చమురును దిగుమతి చేసుకుంటున్నాం. రష్యా వంటి దేశాల నుంచి దిగుమతులు పెంచుకున్నప్పటికీ, ముడి చమురులో 40-45%, ఎల్పీజీలో ఏకంగా 90% వరకు స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ మీదుగానే వస్తున్నాయి. ప్రపంచ సముద్ర వాణిజ్యంలో 20-25% చమురు ఈ మార్గం నుంచే వెళ్తుంది. కాబట్టి, ఈ మార్గంలో ఏదైనా అడ్డంకి ఏర్పడితే, మన ఇంధన సరఫరా గొలుసు (Supply Chain) తీవ్రంగా దెబ్బతింటుంది. 1990-91 నాటి గల్ఫ్ వార్ సమయంలోనూ ఇంధన ధరలు రెట్టింపు అయ్యి, ద్రవ్యోల్బణం, ఆర్థిక లోటు పెరిగిన సంగతి తెలిసిందే.
ధరల స్థిరత్వం కోసం భరిస్తున్న భారం (Cost of Stability)
దిగుమతుల మార్గాలను విస్తరించినా, స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ గుండా వెళ్లే మార్గంపై ఆధారపడటం మాత్రం ఒక కీలక బలహీనతగానే మిగిలిపోయింది. ఈ జలమార్గం మూసివేత లేదా అవాంతరాల వల్ల ధరల అస్థిరత, సరఫరా కొరత ఏర్పడతాయి. వినియోగదారులపై భారం పడకుండా ఉండేందుకు, ప్రభుత్వ రంగ ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలు (OMCs) భారీ నష్టాలను భరిస్తున్నాయి. ఏప్రిల్ నెలలో పెట్రోల్, డీజిల్ పై రోజుకు ₹700-1,000 కోట్ల నష్టాలు వస్తుంటే, నెలవారీ నష్టాలు సుమారు ₹30,000 కోట్లకు చేరుకుంటున్నాయి. ఈ నష్టాలను భరిస్తూ దేశీయ ధరలను స్థిరంగా ఉంచడం, ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడటం వల్ల ఎదురయ్యే ఆర్థిక భారాన్ని, వినియోగదారులను తక్షణ ధరల షాకుల నుంచి కాపాడే వ్యూహాత్మక ఆవశ్యకతను తెలియజేస్తుంది. దీనికోసం ప్రభుత్వం ఎక్సైజ్ డ్యూటీ తగ్గించడం, డీజిల్, ఏవియేషన్ టర్బైన్ ఫ్యూయల్ పై తాత్కాలిక ఎగుమతి సుంకం (Export Levy) విధించడం వంటి చర్యలు చేపట్టింది.
భవిష్యత్ మార్గం: వైవిధ్యీకరణ, పునరుత్పాదక శక్తి (Future Path: Diversification and Renewables)
భవిష్యత్తులో ఇంధన స్వయం సమృద్ధిని (Energy Independence) పెంచుకోవడానికి, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల (Renewable Energy Sources) వైపు వేగంగా మారడం భారత్ దీర్ఘకాలిక వ్యూహంలో భాగం. ఎల్ఎన్జీ భాగస్వామ్యాలు, గ్రీన్ హైడ్రోజన్ అభివృద్ధి, సోలార్, విండ్ విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి. 2030 నాటికి 500 GW శిలాజ ఇంధనేతర (Non-fossil fuel) విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమాలు భవిష్యత్తులో దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, ఇంధన భద్రతను పెంచడానికి కీలకం. అయితే, ప్రస్తుత శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటంతో ముడిపడి ఉన్న భౌగోళిక రాజకీయ ప్రమాదాలను అధిగమించడం తక్షణ సవాలు. దేశీయ ఉత్పత్తి, వ్యూహాత్మక నిల్వలు, పునరుత్పాదక ఇంధన రంగం కలయిక ద్వారానే గ్లోబల్ ఎనర్జీ మార్కెట్ అస్థిరత నుంచి భారత్ తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకోగలదు.