భారత్ ఇంధన రంగం: డిమాండ్‌తో దూకుడు! మార్కెట్లోనూ జోరు.. కానీ రిస్కులు ఎక్కువే!

భారత్ ఇంధన రంగం: అనూహ్యమైన వృద్ధి అంచనాలు

భారతదేశ ఇంధన వినియోగం అనూహ్యమైన రీతిలో దూసుకుపోతోంది. 2040ల నాటికి అమెరికాను, 2060ల నాటికి చైనాను కూడా దాటేస్తుందని అంచనా. వేగంగా పెరుగుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా దీనికి ప్రధాన చోదక శక్తులు. గ్లోబల్ ఎనర్జీ రంగంలో భారత్ కీలక పాత్ర పోషించనుంది. అయితే, ఈ భారీ డిమాండ్‌ను సురక్షితంగా, స్థిరంగా తీర్చడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు తరచుగా మరుగునపడిపోతున్నాయి.

మార్పులో దాగి ఉన్న అస్థిరత

ఈ దశాబ్దంలోనే శిలాజ ఇంధనాల వాటా గరిష్ట స్థాయికి చేరినా, కొన్ని అంచనాల ప్రకారం వాటి మొత్తం వినియోగం కొనసాగవచ్చు లేదా పెరగవచ్చు. రాబోయే రెండు నుంచి మూడు దశాబ్దాలలో మొత్తం ఇంధన డిమాండ్ రెట్టింపు అవుతుందని అంచనా. స్వదేశంలో ఉత్పత్తి అయ్యే సౌర, పవన విద్యుత్ వంటి నవీకరతశక్తిపై (Renewable Energy) దృష్టి సారించడం కీలకం. నవీకరతశక్తిలో 20% కంటే ఎక్కువ వాటా ఇప్పటికే ఉంది. కానీ, మెటీరియల్ అవసరాలు, నిల్వ (Storage) సామర్థ్యాలు వంటివి పెద్ద అడ్డంకులు. అంతేకాకుండా, పెద్ద ఎత్తున ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూర్చడం కూడా ఒక ఆందోళనకరమైన విషయం.

భౌగోళిక రాజకీయ సవాళ్లు

భారత్ పెరుగుతున్న ఇంధన అవసరాలు భౌగోళిక రాజకీయ (Geopolitical) వాస్తవాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ముడి చమురు దిగుమతులపై 87%, సహజ వాయువుపై 50% కంటే ఎక్కువ ఆధారపడటం తీవ్రమైన బలహీనతలకు దారితీస్తుంది. ఒమన్ అఖాతం (Strait of Hormuz) వంటి కీలక మార్గాలు ఎప్పుడైనా అంతరాయాలకు గురయ్యే ప్రమాదం ఉంది. మధ్యప్రాచ్యంలోని రాజకీయ అనిశ్చితి, స్వచ్ఛమైన ఇంధన సరఫరా గొలుసుల్లో చైనా వ్యూహాలు వంటివి సరఫరాలను సురక్షితం చేయడంలో మరింత సంక్లిష్టతను జోడిస్తున్నాయి.

మార్కెట్ పనితీరు & అవకాశాలు

భారత ఇంధన రంగం, ముఖ్యంగా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (PSUs) ఇన్వెస్టర్ల నుంచి బలమైన ఆదరణ పొందుతున్నాయి. నిఫ్టీ ఎనర్జీ ఇండెక్స్ (Nifty Energy Index) 2024లో ఇప్పటివరకు 31% పెరిగింది, వరుసగా తొమ్మిదేళ్లుగా లాభాల్లోనే ఉంది. దేశంలోనే అతిపెద్ద విద్యుత్ ఉత్పత్తి సంస్థ అయిన NTPC, దాదాపు 15 నుంచి 23.50 P/E నిష్పత్తితో ట్రేడ్ అవుతోంది. NTPC మార్కెట్ క్యాపిటలైజేషన్ సుమారు ₹3,70,000 - ₹3,73,000 కోట్ల వద్ద ఉంది. రాబోయే దశాబ్దంలో ఈ రంగంలో ₹40 లక్షల కోట్ల (సుమారు US$ 461.95 బిలియన్లు) పెట్టుబడులు అవసరమని అంచనా. NTPC వంటి కంపెనీలపై విశ్లేషకుల సెంటిమెంట్ సానుకూలంగా ఉంది. అయితే, ఇండియన్ ఎనర్జీ ఎక్స్ఛేంజ్ (Indian Energy Exchange) 'న్యూట్రల్' రేటింగ్‌తో ఉంది.

దాగి ఉన్న పెను రిస్కులు

భారతదేశం ఇంధన రంగంలో అగ్రగామిగా నిలుస్తుందనే అంచనాలు అనేక రిస్కులతో కూడుకున్నవి. డిమాండ్‌ను రెట్టింపు చేయడానికి అవసరమైన భారీ పెట్టుబడులు (Capital Expenditure) ప్రధాన ఆందోళన. నవీకరతశక్తి లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి దశాబ్దపు చివరి నాటికి USD 380 బిలియన్ల కంటే ఎక్కువ అవసరమవుతాయి. అంతేకాకుండా, లిథియం, కోబాల్ట్ వంటి కీలక ఖనిజాల కోసం చైనాపై ఆధారపడటం కొత్త బలహీనతలను సృష్టిస్తుంది. విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల (DISCOMs) ఆర్థిక పరిస్థితి కూడా నిరంతర సవాలుగా ఉంది, ఇది నవీకరత ప్రాజెక్టులను ఆలస్యం చేస్తుంది. సౌర, పవన విద్యుత్ వంటి అస్థిరమైన (Intermittent) వనరులను గ్రిడ్‌లోకి అనుసంధానం చేయడానికి నిల్వ, గ్రిడ్ అప్‌గ్రేడ్‌లలో భారీ పెట్టుబడులు అవసరం. బొగ్గు, ఇప్పటికీ ప్రాథమిక ఇంధనంలో 56% కంటే ఎక్కువ, విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 74% కంటే ఎక్కువ వాటాను కలిగి ఉంది. ఇది పర్యావరణ సవాళ్లను, గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను పెంచుతుంది. 2070 నాటికి నికర-సున్నా ఉద్గారాలను (Net-zero emissions) సాధించడం సంక్లిష్టమైన లక్ష్యం.

భవిష్యత్ అంచనాలు: ఆశయం vs వాస్తవికత

భారత్ ఇంధన భవిష్యత్తు ఈ పోటీ డిమాండ్లను ఎలా ఎదుర్కొంటుందనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. 2030 నాటికి 500 GW శిలాజ రహిత ఇంధన సామర్థ్యాన్ని సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది, ఈ లక్ష్యాన్ని ముందుగానే చేరుకునే అవకాశం ఉంది. నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ వంటి కార్యక్రమాలు కొత్త ఇంధన సాంకేతికతలలో వ్యూహాత్మక పురోగతిని సూచిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ, గ్రిడ్ స్థిరత్వం, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తికి శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటం, దిగుమతులపై ఆధారపడటం వల్ల మార్పు క్రమంగా, సంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. ఈ రంగంలో విజయం సాధించాలంటే భారీ పెట్టుబడులు, విధానపరమైన మద్దతుతో పాటు భౌగోళిక రాజకీయ రిస్కులు, సరఫరా గొలుసు బలహీనతలను జాగ్రత్తగా నిర్వహించడం అవసరం.