భారత్ ఇంధన భద్రత: చమురు నిల్వలకు మించి.. కొత్త వ్యూహంతో పటిష్టత!

ఇంధన రక్షణ వ్యూహం ఇలా మారింది!

భారతదేశం తన ఇంధన భద్రతను పటిష్టం చేసుకునేందుకు కేవలం చమురు నిల్వలపైనే కాకుండా, బహుముఖ వ్యూహాన్ని అమలు చేస్తోంది. దేశవ్యాప్తంగా 250 మిలియన్ బ్యారెల్స్‌కు పైగా వ్యూహాత్మక నిల్వలు ఉన్నాయి, ఇవి సుమారు 7 నుంచి 8 వారాల సరఫరాకు సరిపోతాయి. ఈ భౌతిక నిల్వలకు తోడు, 40 దేశాల నుంచి సరఫరాను విస్తరించుకుంది. ఒకప్పుడు 27 దేశాల నుంచి దిగుమతులు చేసుకోగా, ఇప్పుడు ఈ సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది. దీనివల్ల హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) వంటి కీలకమైన మార్గాలపై ఆధారపడటం తగ్గింది. దేశీయంగా చమురు శుద్ధి సామర్థ్యం (Refining Capacity) కూడా ఏటా 258 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నులకు (mmtpa) చేరుకుంది. ఇది దేశీయ అవసరాలకు మించినది, దీంతో భారతీయ రిఫైనరీలు యూరప్‌లో ఇంధన కొరతను కూడా తీర్చగలుగుతున్నాయి.

భూ రాజకీయాలు, ఆర్థిక భారం

రష్యా ఇప్పటికీ భారతదేశానికి ప్రధాన చమురు సరఫరాదారుగా కొనసాగుతోంది. భౌగోళిక రాజకీయ ఒత్తిళ్లు ఉన్నప్పటికీ, G7 ధరల పరిమితి నిబంధనలను పాటిస్తూ దిగుమతులు జరుగుతున్నాయి. దేశీయంగా, 20% ఇథనాల్ మిశ్రమ పథకం (Ethanol Blending Program) ద్వారా ఏటా సుమారు 44 మిలియన్ బ్యారెల్స్ చమురు దిగుమతిని తగ్గిస్తోంది. గత నాలుగు సంవత్సరాలుగా ఢిల్లీలో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు స్థిరంగా ఉండటం గమనార్హం. అయితే, ఈ ధరల స్థిరత్వం ప్రభుత్వ రంగ చమురు కంపెనీలపై (PSUs) భారీ ఆర్థిక భారాన్ని మోపుతోంది. ఇండియన్ ఆయిల్, హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం, భారత్ పెట్రోలియం సంస్థలు పెట్రోల్, డీజిల్ ధరల స్థిరత్వం కోసం సుమారు ₹24,500 కోట్లు, ఎల్‌పీజీ (LPG) కోసం సుమారు ₹40,000 కోట్లు నష్టపోయాయి. మొత్తం మీద, వినియోగదారుల ధరలను అందుబాటు ధరలలో ఉంచడానికి సుమారు ₹64,500 కోట్ల నష్టాలను భరించాల్సి వస్తోంది.

అంతర్జాతీయ పోలికలు, బలహీనతలు

భారతదేశం యొక్క ఇంధన భద్రత వ్యూహం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇతర దేశాలు అనుసరిస్తున్న వైవిధ్యీకరణ (Diversification) ధోరణిని ప్రతిబింబిస్తోంది. చైనా సుమారు ఆరు నెలల సరఫరాకు సరిపడా నిల్వలు కలిగి ఉండగా, జపాన్ సుమారు 254 రోజుల నిల్వలను నిర్వహిస్తోంది. దీనితో పోలిస్తే, భారతదేశం యొక్క 7-8 వారాల నిల్వలు తక్కువగా ఉన్నాయి. ఇది ప్రపంచ సరఫరాలో దీర్ఘకాలిక అంతరాయాల సమయంలో భారతదేశాన్ని మరింత బలహీనంగా మార్చవచ్చు. భారతదేశం దిగుమతి చేసుకునే ముడి చమురులో 85% కంటే ఎక్కువ దిగుమతులపైనే ఆధారపడి ఉంది. మధ్యప్రాచ్యం నుంచి దిగుమతులు **55%**కి పెరగడంతో, హార్ముజ్ జలసంధి వంటి కీలక మార్గాలపై ఆధారపడటం ఒక ఆందోళనకరమైన అంశం. రూపాయి బలహీనపడటం (Rupee Depreciation) దిగుమతి ఖర్చులను పెంచి, కంపెనీల మార్జిన్లపై ప్రభావం చూపుతుంది.

ఆర్థిక సవాళ్లు, భవిష్యత్ ప్రణాళికలు

ప్రభుత్వ రంగ చమురు కంపెనీలు ధరలను స్థిరంగా ఉంచడానికి భరిస్తున్న ₹64,500 కోట్ల నష్టాలు దీర్ఘకాలంలో నిలకడలేనివి. భారతదేశం దిగుమతి వనరులను విస్తరించినప్పటికీ, నిల్వలు (7-8 వారాలు) చైనా, జపాన్‌లతో పోలిస్తే తక్కువగా ఉన్నాయి. చమురు దిగుమతులపై అధికంగా ఆధారపడటం, హార్ముజ్ జలసంధి గుండా సగం కంటే ఎక్కువ ముడి చమురు రవాణా కావడం ఇప్పటికీ ప్రధాన బలహీనతలు. రష్యా నుంచి దిగుమతులు ధర పరంగా లాభదాయకంగా ఉన్నప్పటికీ, భౌగోళిక రాజకీయ సంక్లిష్టతలు ఉన్నాయి. రూపాయి బలహీనత దిగుమతి ఖర్చులను మరింత పెంచుతుంది. భవిష్యత్తులో, భారతదేశం తన రిఫైనింగ్ సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచడంతో పాటు, కొత్త వ్యూహాత్మక రిజర్వ్ సౌకర్యాలను ఏర్పాటు చేయాలని యోచిస్తోంది. ఇంధన భద్రతను కాపాడుకోవడానికి, దేశం నిరంతరం మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తన వ్యూహాలను మెరుగుపరచుకోవాలి.