భారత్ బొగ్గు: నిల్వలు పెరిగినా.. డిమాండ్ వేగం ముందు ఆందోళన!

నిల్వల్లో స్వల్ప పెరుగుదల, కానీ లోటు తప్పట్లేదు

ప్రస్తుతం, మార్చి 2026 నాటికి థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్లలో సుమారు 60 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు నిల్వలు ఉంటాయని అంచనా. ఇది ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభంతో పోలిస్తే కేవలం 3.4 శాతం పెరుగుదల మాత్రమే. ఏప్రిల్ 2025 లో ఉన్న 58 మిలియన్ టన్నుల కంటే, ఫిబ్రవరి 13న ఉన్న 57.7 మిలియన్ టన్నుల కంటే కొంచెం మెరుగుపడినప్పటికీ, సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA) నిర్దేశించిన ఆదర్శ స్థాయి అయిన సుమారు 72 మిలియన్ టన్నుల కంటే ఇది గణనీయంగా తక్కువ. ప్రస్తుత నిల్వలు, ఆదర్శ స్థాయి 74.5 మిలియన్ టన్నులలో 77 శాతానికి చేరుకున్నాయి. గత ఏడాదితో పోలిస్తే ఇది 74 శాతం నుండి స్వల్పంగా మెరుగుపడినా, గణనీయమైన లోటు అలాగే ఉంది. నిల్వలు ఆదర్శ స్థాయి కంటే 25 శాతానికి పడిపోతే 'క్రిటికల్' (Critical) పరిస్థితిగా పరిగణిస్తారు. గత ఏడాదిలో అనుకూలమైన వర్షపాతం కారణంగా విద్యుత్ డిమాండ్ తగ్గడం, జల విద్యుత్ ఉత్పత్తి పెరగడం ఈ నిల్వల చేరికకు దోహదపడ్డాయని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. అయితే, డిమాండ్ పెరుగుతూనే ఉంటే ఈ నిల్వలు త్వరగా అరిగిపోయే ప్రమాదం ఉంది.

డిమాండ్ దూకుడుకు అంచనాలు అందట్లేదు

దేశ విద్యుత్ రంగం అనూహ్యంగా పెరుగుతున్న డిమాండ్‌ను ఎదుర్కొంటోంది. జనవరి 2026లో గరిష్ట విద్యుత్ డిమాండ్ 245 గిగావాట్లకు (GW) చేరింది. ఇది గత వేసవిలో, అంటే జూన్ 2025లో నమోదైన 243 GW గరిష్ట స్థాయిని అధిగమించింది. ఉత్తర భారతదేశంలో తీవ్రమైన చలి కారణంగా హీటింగ్ అవసరాలు పెరగడమే ఈ ఆకస్మిక పెరుగుదలకు కారణమని క్రిసిల్ (Crisil) సంస్థ పేర్కొంది. ప్రభుత్వ అంచనాల ప్రకారం, 2025 నాటికి గరిష్ట డిమాండ్ 270 GW కి చేరుకుంటుందని భావించారు, కానీ ఈ అంచనాలను కూడా వాస్తవాలు అధిగమిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, మే 2024లో గరిష్ట డిమాండ్ 250 GW కి చేరుకుంది. రాబోయే ఐదేళ్లలో గరిష్ట విద్యుత్ డిమాండ్ సగటున ఏటా 7 శాతం చొప్పున పెరుగుతుందని ప్రభుత్వం అంచనా వేస్తోంది. ఇది ప్రస్తుత 6 శాతం వార్షిక వృద్ధి రేటు కంటే ఎక్కువ. ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో మొత్తం విద్యుత్ డిమాండ్ ఏటా 1-1.5 శాతం పెరిగి, 1,710-1,730 బిలియన్ యూనిట్లకు చేరుకుంటుందని క్రిసిల్ ఇంటెలిజెన్స్ అంచనా వేస్తోంది. ఈ పెరుగుతున్న వినియోగ సరళి, ఇంధన నిల్వలు పుష్కలంగా ఉండేలా చూడాల్సిన ఒత్తిడిని పెంచుతోంది.

ఉత్పత్తిని పెంచే యత్నాలు.. దిగుమతులపై ఆధారపడటం

పెరుగుతున్న ఇంధన అవసరాల నేపథ్యంలో, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి భారత్ ఒక ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించుకుంది. 2027 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 1.31 బిలియన్ టన్నుల (BT) బొగ్గు ఉత్పత్తిని సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ అయిన కోల్ ఇండియా (Coal India) ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో కీలక పాత్ర పోషించనుంది, 1 బిలియన్ టన్నుల (BT) ఉత్పత్తిని లక్ష్యంగా చేసుకుంది. క్యాప్టివ్ మైనింగ్ కార్యకలాపాల ద్వారా 228 మిలియన్ టన్నులు, సింగరేణి కాలరీస్ కంపెనీ (SCCL) ద్వారా మిగిలిన 79 మిలియన్ టన్నులు ఉత్పత్తి చేయాలని భావిస్తున్నారు. 2025 ఆర్థిక సంవత్సరంలో, దేశం 1.05 బిలియన్ టన్నుల (BT) బొగ్గు ఉత్పత్తితో సరికొత్త రికార్డును సృష్టించింది. ఇది అంతకుముందు ఏడాదితో పోలిస్తే 4.98 శాతం పెరుగుదల. అయినప్పటికీ, ఈ ఉత్పత్తిని పెంచే ప్రయత్నాలు చేస్తున్నప్పటికీ, దేశీయ ఉత్పత్తి డిమాండ్‌కు అనుగుణంగా లేనప్పుడు, భారత్ చారిత్రాత్మకంగా ఒక ముఖ్యమైన బొగ్గు దిగుమతిదారుగా ఉంది. ముఖ్యంగా కొన్ని రకాల థర్మల్ మరియు కోకింగ్ బొగ్గు కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది. కేవలం దేశీయ ఉత్పత్తి లక్ష్యాల ద్వారా పూర్తి ఇంధన స్వావలంబన సాధించడంలో ఉన్న సవాళ్లను ఇది తెలియజేస్తోంది. ఉత్పత్తి లక్ష్యాలు కూడా కార్యకలాపాలు, లాజిస్టిక్స్ అడ్డంకుల వల్ల ప్రభావితం కావచ్చు. ప్రపంచ పోకడలను గమనిస్తే, పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థలు బొగ్గు నిల్వలను నిర్వహిస్తూనే ఇంధన పరివర్తన లక్ష్యాలను సమతుల్యం చేస్తున్నాయి, ఇది దిగుమతి డైనమిక్స్‌ను మరింత క్లిష్టతరం చేస్తోంది.

నష్టభయాలు.. సవాళ్లు

బొగ్గు నిల్వలను పెంచడానికి, ఉత్పత్తిని వృద్ధి చేయడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, భారతదేశ శక్తి సరఫరా గొలుసు (Supply Chain)లో గణనీయమైన నష్టాలు పొంచి ఉన్నాయి. దేశ విద్యుత్ డిమాండ్ వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతోంది. తీవ్రమైన వేడిగాలులు లేదా సుదీర్ఘమైన చలిగాలులు నిల్వలను వేగంగా అరిగేలా చేస్తాయి. జనవరిలో చలి కారణంగా డిమాండ్ పెరిగిన తీరు ఇందుకు నిదర్శనం. గతంలో వచ్చిన వర్షపాతం విద్యుత్ ఉత్పత్తిపై (జల మరియు థర్మల్ డిమాండ్ రెండింటినీ) చూపిన ప్రభావం, ప్రస్తుత నిల్వల చేరిక ప్రయోజనాలను త్వరగా మార్చేయగలదు. అంతేకాకుండా, భారతదేశంలోని విస్తృతమైన రైలు, రహదారి నెట్‌వర్క్‌లలో లాజిస్టిక్స్ సమస్యలు, గనుల నుండి పవర్ ప్లాంట్లకు బొగ్గును సకాలంలో రవాణా చేయడంలో అడ్డంకులను సృష్టిస్తాయి. ఉత్పత్తి లక్ష్యాలు ప్రతిష్టాత్మకంగా ఉన్నప్పటికీ, భూసేకరణ, నియంత్రణ ఆమోదాలు, కార్యాచరణ సామర్థ్యం వంటి అంశాలు లక్ష్యాల సాధనలో వెనుకబడేలా చేయవచ్చు. ఇది చివరికి ఖరీదైన, ధరల అస్థిరతతో కూడిన అంతర్జాతీయ బొగ్గు మార్కెట్లపై ఆధారపడటాన్ని పెంచుతుంది. దీర్ఘకాలిక ఇంధన భద్రత కూడా పర్యావరణ నిబంధనల మార్పులు, డీకార్బొనైజేషన్ వైపు ప్రపంచం చేస్తున్న ప్రయత్నాల వల్ల సవాళ్లను ఎదుర్కోవచ్చు. ఇవి బొగ్గు మౌలిక సదుపాయాల ఆచరణీయతను ప్రభావితం చేయవచ్చు.

భవిష్యత్ అంచనాలు

ఆర్థిక వృద్ధి, జనాభా పెరుగుదల కారణంగా భారతదేశ ఇంధన డిమాండ్ పెరుగుతూనే ఉంటుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ప్రభుత్వం దేశీయ బొగ్గు ఉత్పత్తి లక్ష్యాలను, లాజిస్టిక్స్ మౌలిక సదుపాయాలను దూకుడుగా పెంచుతున్నప్పటికీ, స్థిరమైన సరఫరా భద్రతను సాధించాలంటే వాతావరణ మార్పుల వల్ల వచ్చే డిమాండ్ ఒడిదుడుకులు, కార్యాచరణ అమలులో ఎదురయ్యే సవాళ్లను అధిగమించాల్సి ఉంటుంది. పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల విస్తరణతో పాటు, బేస్‌లోడ్ బొగ్గు విద్యుత్ ఉత్పత్తిని సమతుల్యం చేయడం ఈ రంగానికి ఒక డైనమిక్ వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తోంది. ఇంధన భద్రత అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన అంశంగా మిగిలిపోతుంది. రాబోయే సంవత్సరాల్లో విధాన నిర్ణేతలు, ఇంధన ఉత్పత్తిదారులకు వ్యూహాత్మక నిల్వల నిర్వహణ, స్థిరమైన, నమ్మకమైన దేశీయ ఉత్పత్తి కీలకంగా మారతాయి.