భారతదేశంలో బొగ్గు వినియోగం భారీగా పెరుగుతోంది! వేడిగాలులు, గ్యాస్ కొరతతో.. విద్యుత్ రంగంపై ఒత్తిడి

పెరుగుతున్న బొగ్గు వినియోగం.. పెరుగుతున్న ఒత్తిడి!

ఈ ఆర్థిక సంవత్సరం మొదటి త్రైమాసికంలో (Q1 FY27) భారతదేశంలో బొగ్గు డిమాండ్ 11.5% మేర పెరిగి 233 మిలియన్ టన్నుల (MT) కు చేరుతుందని అంచనా వేస్తున్నారు. గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో (FY26) 826 MT ఉన్న వార్షిక డిమాండ్, ఈ FY27 లో 906 MT కి చేరుతుందని అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి. ఇది భారతదేశం బొగ్గుపై ఎంతగా ఆధారపడుతుందో మరోసారి తెలియజేస్తుంది.

దేశీయ బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ ప్లాంట్ల నుండి ఉత్పత్తి 13.3% పెరిగి 341 బిలియన్ యూనిట్లు (BUs) కి చేరుతుందని భావిస్తున్నారు. గతేడాది తక్కువ బేస్ ఉండటం కూడా దీనికి ఒక కారణం.

ప్రస్తుతం, రవాణాలో ఉన్నవి, గనుల వద్ద ఉన్నవి కలిపి మొత్తం బొగ్గు నిల్వలు రికార్డు స్థాయిలో 224 MT కి చేరుకున్నాయి. ఇది రాబోయే డిమాండ్ పెరుగుదలను ఎదుర్కోవడానికి కొంత ఊరటనిస్తుంది.

వేడిగాలులు, గ్యాస్ కొరతే కారణం!

ఈ భారీ పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణాలు: విద్యుత్ వినియోగం ఊహించిన దానికంటే ఎక్కువగా ఉండటం, పీక్ టైమ్స్ లో సరఫరాను నిలిపివేయకుండా చూసుకోవడం, మరియు గ్యాస్ ఆధారిత విద్యుత్ ప్లాంట్ల నుండి 8-10 GW సామర్థ్యం లోటు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది.

సాధారణంగా వేసవిలో వచ్చే వేడిగాలులు ఈసారి మరింత తీవ్రతరం కావచ్చని అంచనా. దీనివల్ల విద్యుత్ గ్రిడ్ పై ఒత్తిడి పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. 2024 లో భారతదేశ విద్యుత్ డిమాండ్ లో దాదాపు 9% పెరుగుదలకు వేడిగాలులే కారణమయ్యాయి. జూన్ వరకు సాధారణం కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యే అవకాశం ఉంది. విపరీతమైన వేడి వల్ల బొగ్గు, న్యూక్లియర్ ప్లాంట్ల సామర్థ్యం తగ్గే అవకాశం ఉంది.

పునరుత్పాదక ఇంధనంతో పాటు బొగ్గు పాత్ర

భారతదేశం వేగంగా రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ సామర్థ్యాన్ని పెంచుకుంటున్నప్పటికీ, బొగ్గు ఇంధన రంగంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తూనే ఉంది. 2025 మొదటి 11 నెలల్లో 41 GW రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీని జోడించారు, దీంతో మొత్తం ఇన్స్టాల్డ్ కెపాసిటీలో దీని వాటా 40% కి పెరిగింది. ప్రపంచంలోనే వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న సౌర ఇంధనం కూడా భారతదేశంలో వేగంగా విస్తరిస్తోంది.

అయినప్పటికీ, ఇన్స్టాల్డ్ యుటిలిటీ కెపాసిటీలో మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువ రెన్యూవబుల్స్ ఉన్నప్పటికీ, వాస్తవ ఉత్పత్తిలో వాటి వాటా కేవలం 14% మాత్రమే. బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ ఇప్పటికీ భారతదేశ విద్యుత్ వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా ఉంది. 2023-24 లో మొత్తం యుటిలిటీ ఉత్పత్తిలో 76% కంటే ఎక్కువ బొగ్గు నుండే వచ్చింది. ఇన్స్టాల్డ్ కెపాసిటీలో దాని వాటా తగ్గినప్పటికీ, బొగ్గు ఉత్పత్తి మాత్రం పెరుగుతూనే ఉంది.

గ్యాస్ ఇంధన ఖరీదు.. బొగ్గుపైనే భారం

మే-జూన్ నెలల్లో గరిష్ట విద్యుత్ డిమాండ్ 271 GW కి చేరుకుంటుందని అంచనా. ఇది గతేడాది 243 GW తో పోలిస్తే చాలా ఎక్కువ. గ్యాస్ ఆధారిత విద్యుత్ ప్లాంట్లు సరిగా పనిచేయకపోవడం లేదా అందుబాటులో లేకపోవడం ఈ పరిస్థితిని మరింత తీవ్రతరం చేస్తోంది. భారతదేశంలోని 24.9 GW గ్యాస్ పవర్ ప్లాంట్లలో చాలా వరకు ఇంధనం ఖరీదుగా ఉండటంతో నిరుపయోగంగా ఉన్నాయి లేదా సమర్ధవంతంగా పనిచేయడం లేదు.

2026 ఏప్రిల్ నాటికి, సుమారు 4.4 GW గ్యాస్-ఫైర్డ్ కెపాసిటీ దేశీయ సరఫరా తగ్గడం, దిగుమతి ధరలు పెరగడంతో తాత్కాలికంగా నిలిపివేయబడింది. ఈ పరిస్థితి ముఖ్యంగా వేసవి నెలల్లో బొగ్గుపై ఆధారపడటాన్ని పెంచుతుంది.

పశ్చిమ ఆసియాలో ఇంధన మార్కెట్ అస్థిరతలు సహజ వాయువు, LNG సరఫరాలను తగ్గించాయి. దీనివల్ల దిగుమతి చేసుకున్న బొగ్గు ధరలు పెరిగాయి, దేశీయ బొగ్గుకు డిమాండ్ పెరిగింది.

ప్రభుత్వం 2027 నాటికి దేశీయ బొగ్గు ఉత్పత్తిని సంవత్సరానికి 1.4 బిలియన్ టన్నుల కు పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నప్పటికీ, నిపుణులు తగినంత నిల్వ లేకుండా అధిక ఉత్పత్తి లక్ష్యాలు బొగ్గు వృధాకు దారితీయవచ్చని హెచ్చరిస్తున్నారు. కోల్ ఇండియా తన సరఫరా ఒప్పందాలను నెరవేర్చినప్పటికీ, పీక్ సమ్మర్ డిమాండ్ కోసం తగినంత నిల్వలను నిర్ధారించడం చాలా ముఖ్యం.

దీర్ఘకాలిక సవాళ్లు.. ప్రత్యామ్నాయాల ఆవశ్యకత

బొగ్గు వినియోగం పెరిగే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, వాయు కాలుష్యం, వాతావరణ మార్పుల దృష్ట్యా భారతదేశం బొగ్గుపై అధికంగా ఆధారపడటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. రెన్యూవబుల్స్ యొక్క అస్థిర స్వభావం గ్రిడ్ ఇంటిగ్రేషన్ లో సవాళ్లను సృష్టిస్తోంది. ఇంధన ఖర్చుల కారణంగా నిరుపయోగంగా ఉన్న గ్యాస్ కెపాసిటీ, నిరంతర ఇంధన లోటును సృష్టిస్తోంది.

అధిక బొగ్గు ఉత్పత్తి లక్ష్యాలు, తగినంత నిల్వ లేకపోతే వృధా అయ్యే ప్రమాదం ఉందని, సరఫరా గొలుసులను క్లిష్టతరం చేయవచ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. బొగ్గు మైనింగ్ రంగం నియంత్రణ సమస్యలు, పర్యావరణ ప్రభావాలు, భద్రతాపరమైన ఆందోళనలను ఎదుర్కొంటోంది.

2030 నాటికి భారతదేశం ప్రస్తుత, ప్రణాళికాబద్ధమైన బొగ్గు ప్లాంట్లు అవసరాలకు మించి ఉండవచ్చని, ఇది సిస్టమ్ ఫ్లెక్సిబిలిటీపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతుందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.

భవిష్యత్ అంచనాలు.. పెట్టుబడుల అవకాశాలు

రాబోయే ఐదేళ్లలో భారతదేశ మొత్తం విద్యుత్ డిమాండ్ సంవత్సరానికి 5% నుండి 6.5% వరకు పెరుగుతుందని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ (IEA) 2025-2030 మధ్య విద్యుత్ డిమాండ్ లో సంవత్సరానికి 6.4% సమ్మేళన వార్షిక వృద్ధి రేటును అంచనా వేసింది. 2027 నాటికి భారతదేశ వార్షిక బొగ్గు డిమాండ్ 2.6% పెరిగి 1421 మిలియన్ టన్నుల కు చేరుకుంటుందని అంచనా.

ప్రభుత్వం 2027 నాటికి బొగ్గు ఉత్పత్తిని సంవత్సరానికి 1.4 బిలియన్ టన్నుల కు పెంచాలని, అదే సమయంలో 2030 నాటికి 500 GW రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ సామర్థ్యాన్ని చేరుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

భారతదేశ విద్యుత్ రంగం వచ్చే దశాబ్దంలో సుమారు ₹40 లక్షల కోట్ల పెట్టుబడి అవకాశాన్ని అందిస్తుందని అంచనా. డిమాండ్ పెరుగుదల, మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదల, స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తన దీనికి చోదక శక్తులు. నిర్మాణపరమైన సవాళ్లు ఉన్నప్పటికీ, ఈ రంగం విస్తరణకు సిద్ధంగా ఉంది, తక్షణ ఇంధన అవసరాలను దీర్ఘకాలిక డీకార్బొనైజేషన్ లక్ష్యాలతో సమతుల్యం చేసుకుంటోంది.