భారత్ కీలక అడుగు! ఇంట్లోనే వంట, కరెంటుతోనే ప్రయాణం.. విదేశీ గ్యాస్ కు గుడ్ బై? – 50% LPG వాడకం తగ్గే ఛాన్స్

దేశ భద్రతకు పెద్దపీట: ప్రభుత్వ వ్యూహం

దేశ భద్రత, ఆర్థిక లక్ష్యాల నేపథ్యంలో.. దిగుమతి చేసుకునే గ్యాస్ (LPG, LNG) పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవడానికి భారత్ తన ప్రయత్నాలను ముమ్మరం చేసింది. ఈ క్రమంలో ఎలక్ట్రిక్ వంట, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) మౌలిక సదుపాయాల కల్పనపై దృష్టి సారించింది. ఈ వ్యూహం దీర్ఘకాలికంగా దేశీయ ఇంధన వనరులను బలోపేతం చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

భౌగోళిక రాజకీయ అనిశ్చితి.. దిగుమతులపై ప్రభావం

ప్రస్తుతం పశ్చిమ ఆసియాలో నెలకొన్న యుద్ధ పరిస్థితులు.. గ్లోబల్ ఎనర్జీ మార్కెట్లలో అనిశ్చితి.. భారత్ ను మరింత ఆందోళనకు గురి చేస్తున్నాయి. దేశీయంగా వాడే 60% LPG దిగుమతే. ఇందులో కీలకమైన 90% సరఫరాలు హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) గుండా వస్తాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఏదైనా అస్థిరత ఏర్పడితే, దేశీయ సరఫరాలకు తీవ్ర అంతరాయం కలుగుతుంది. ఇప్పటికే మార్చి నెలలో LPG దిగుమతులు గత నెలలతో పోలిస్తే 40% పైగా తగ్గాయి. దీంతో ప్రభుత్వం రిఫైనరీలను LPG ఉత్పత్తిని 25% పెంచాలని ఆదేశించింది. అలాగే, నల్లబజారులో అమ్మకాలను అరికట్టాలని రాష్ట్రాలను కోరింది. అమెరికా, రష్యా, అర్జెంటీనా వంటి దేశాల నుంచి కూడా LPG దిగుమతులను పెంచుతోంది. దాదాపు ఏడేళ్ల తర్వాత ఇరాన్ నుంచి కూడా సరఫరాలు పునరుద్ధరించింది. అయితే, దీనికి తోడు గ్లోబల్ ఆయిల్ ధరలు పెరిగాయి. మార్చి 2026 నాటికి భారత్ యొక్క క్రూడ్ ఆయిల్ బాస్కెట్ ధర $113.5 కు చేరడంతో, దిగుమతి ఖర్చులు పెరిగి.. ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది.

పునరుత్పాదక ఇంధనం.. ఎలక్ట్రిక్ వంటకు కొత్త ఊపు

ఇక, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల (Renewable Energy) ధరలు తగ్గుముఖం పట్టడం భారత్ కు కలిసొస్తోంది. ముఖ్యంగా సోలార్ విద్యుత్, బ్యాటరీ స్టోరేజ్ తో కలిపి ఇప్పుడు పోటీ ధరలకు అందుబాటులోకి వస్తోంది. 2025-26 లో జరిగిన వేలాల్లో సోలార్-ప్లస్-స్టోరేజ్ కు కిలోవాట్ అవర్ (kWh) కు ₹2.9–3.5 మధ్య ధరలు పలికింది. మరో వేలంలో ₹3.12/kWh గా నమోదైంది. భారతదేశపు విద్యుత్ అవసరాలను తీర్చగల సోలార్-ప్లస్-స్టోరేజ్ మొత్తం ఖర్చు సుమారు ₹5.06/kWh గా అంచనా. ఇది కొత్త బొగ్గు విద్యుత్ ప్రాజెక్టుల (Coal Power Projects) కంటే చౌక. బొగ్గు ప్రాజెక్టులకు ప్రస్తుతం పెట్టుబడి, ఇంధన ఖర్చులు పెరగడంతో ₹5–6.3/kWh ఖర్చవుతోంది. ఈ ధరల వ్యత్యాసం (Cost Advantage) వల్ల ఎలక్ట్రిక్ వంట (Electric Cooking) అనేది దిగుమతి చేసుకునే శిలాజ ఇంధనాలకు (Fossil Fuels) ఆచరణీయ ప్రత్యామ్నాయంగా మారుతోంది. ప్రభుత్వం ఇండక్షన్ కుక్‌టాప్‌లు, వాటికి సంబంధించిన వంటసామగ్రి (Cookware) స్థానిక ఉత్పత్తిని వేగవంతం చేస్తోంది. పగటిపూట చౌకగా లభించే విద్యుత్ ను వినియోగించుకునేలా EV ఛార్జింగ్ ను ప్రోత్సహిస్తోంది. విశ్లేషకుల అంచనా ప్రకారం, 2050 నాటికి ఎలక్ట్రిక్ వంట దేశీయ LPG వినియోగాన్ని సగానికి తగ్గించగలదు. భారత్ కు విస్తారమైన సోలార్ వనరులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. 2030 నాటికి 500 GW పునరుత్పాదక విద్యుత్ ఉత్పత్తి లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. 2030 నాటికి మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 42% పునరుత్పాదక వనరుల నుంచే వస్తుందని అంచనా.

ప్రపంచ ట్రెండ్, దేశీయ చరిత్ర

భారత్ లోనే కాదు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా కూడా పరిశుభ్రమైన ఇంధన వనరుల వైపు మొగ్గు చూపుతున్నారు. అమెరికా, యూరప్ దేశాల్లో ఇండక్షన్ స్టవ్స్ వాడకం సర్వసాధారణం. ఉగాండా వంటి దేశాలు వంట కోసం ప్రత్యేక విద్యుత్ రేట్లను పరీక్షిస్తున్నాయి. కెన్యా 2028 నాటికి అందరికీ పరిశుభ్రమైన వంట సౌకర్యాలు అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. భారత్ 1999 నుంచి తన చమురు, LPG లలో ఎక్కువ భాగాన్ని దిగుమతి చేసుకునే దేశం. ముఖ్యంగా ప్రధాన్ మంత్రి ఉజ్జ్వల యోజన (PMUY) వంటి పథకాలతో LPG కనెక్షన్లు పెరగడంతో గత 20 ఏళ్లలో దిగుమతులు గణనీయంగా పెరిగాయి. ప్రస్తుత ఇంధన సంక్షోభం.. దేశీయంగా ఇంధన వనరులను పెంచుకోవాల్సిన అవసరాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేసింది.

సవాళ్లు, రిస్కులు

అయినప్పటికీ, భారత్ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు చిన్నవి కావు. విదేశీ LPG పై భారీగా ఆధారపడటం ఒక పెద్ద బలహీనత. సరఫరాల్లో అంతరాయాలు కోట్లాది కుటుంబాలను ప్రభావితం చేయడమే కాకుండా, ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచి, కరెన్సీ విలువను తగ్గించగలవు. కొత్త దేశాల నుంచి LPG దిగుమతులు పెంచుతున్నా, యుద్ధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే ప్రమాదాలను పూర్తిగా తొలగించలేవు. ఇండక్షన్ కుక్‌టాప్‌ల స్థానిక ఉత్పత్తి వేగవంతం చేస్తున్నా.. కొన్ని విడిభాగాల కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సి రావచ్చు. ప్రజలను ఎలక్ట్రిక్ వంట వైపు మళ్లించడంలో ప్రారంభ ఖర్చులు, వాటి సామర్థ్యంపై అవగాహన లేకపోవడం వంటి అడ్డంకులున్నాయి. ప్రభుత్వాలు సరైన సరఫరాలు ఉంటాయని హామీలు ఇస్తున్నా, ప్రజలు కొందరు ముందు జాగ్రత్తగా నిల్వ చేసుకోవడం (Panic Buying) వంటివి చూస్తుంటే.. సరఫరాలు విఫలమైతే సామాజిక, ఆర్థిక సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉంది. అంతర్జాతీయంగా ఇంధన ధరల్లో అస్థిరత భారత్ ఆర్థిక వ్యవస్థపై భారం పెంచుతుంది, దీనివల్ల ప్రభుత్వ రాయితీలు (Subsidies) లేదా పన్నులు పెంచాల్సి రావచ్చు.

భారత్ నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యాలు

భారత్ తన శక్తి రంగంలో గొప్ప లక్ష్యాలను నిర్దేశించుకుంది: 2030 నాటికి 25% వంట విద్యుత్ తోనే జరగాలి, 2035 నాటికి 60% శక్తి వనరులు శిలాజ ఇంధనేతరమైనవి (Non-Fossil Fuels) ఉండాలి. విశ్లేషకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులు ఇప్పుడు మరింత ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయి. ఎందుకంటే, అస్థిరమైన శిలాజ ఇంధన మార్కెట్లకు భిన్నంగా, వీటికి స్థిరమైన, హామీతో కూడిన ఆదాయం వస్తుంది. ఎలక్ట్రిక్ వంట వైపు ఈ ట్రెండ్ కొనసాగే అవకాశం ఉంది. 2050 నాటికి LPG డిమాండ్ సగానికి తగ్గవచ్చని అంచనాలున్నాయి. సహజ వాయువు (Natural Gas) నెట్‌వర్క్ విస్తరణతో పాటు, ఎలక్ట్రిక్ వంట, బయోగ్యాస్ ను ప్రోత్సహించడం.. పరిశుభ్రమైన ఇంధన వాడకం కోసం ప్రభుత్వం బహుముఖ ప్రణాళికను అనుసరిస్తోందని సూచిస్తోంది. ఈ ప్రణాళికల విజయం.. ప్రభుత్వ నిరంతర మద్దతు, పటిష్టమైన ఆర్థిక ప్రణాళిక, ప్రజల నుండి వ్యతిరేకతను అధిగమించడంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.