భారత్ ఇంధన భద్రతపై నీలినీడలు: హార్మోజ్ బెదిరింపులతో.. దిగుమతులపై ఆంక్షలు, రష్యా చమురుపైనే ఆశలు!

భౌగోళిక ఉద్రిక్తతల ప్రభావం

పశ్చిమ ఆసియాలో భౌగోళిక రాజకీయాలు తీవ్రరూపం దాల్చడం.. ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లలో అలజడి సృష్టించింది. హార్మోజ్ జలసంధి నుంచి సరఫరాలకు అంతరాయం ఏర్పడే అవకాశాలున్నాయనే భయాలతో, బ్రెంట్ క్రూడ్ (Brent crude) ఫ్యూచర్స్ సోమవారం, మార్చి 2, 2026 న బ్యారెల్ $77.80-$79.41 సమీపంలో భారీగా పెరిగాయి. ప్రపంచ చమురు రవాణాలో సుమారు 20% వరకు హార్మోజ్ జలసంధి నుంచే జరుగుతుంది. ఇదే సమయంలో, ఖతార్‌లోని LNG ఉత్పత్తి కేంద్రాలపై జరిగిన దాడుల కారణంగా యూరోపియన్ సహజ వాయువు ధరలు కూడా ఒక్కసారిగా 40% పైగా పెరిగి, సుమారు €44.78 కి చేరుకున్నాయి. గత రెండు రోజులుగా హార్మోజ్ జలసంధిలో నౌకల రవాణా నామమాత్రంగా మారింది. ఈ అనిశ్చితి నేపథ్యంలో, ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ (IOC) షేర్లు ఫిబ్రవరి 27న ₹186.98 వద్ద, బీపీసీఎల్ (BPCL) మార్చి 2న ₹367.10 సమీపంలో ముగిశాయి. హెచ్‌పీసీఎల్ (HPCL) ధరలు కూడా మార్కెట్ సెంటిమెంట్‌ను బట్టి కదిలాయి.

భారత్ వ్యూహాత్మక సవాళ్లు

భారత్ ఇంధన భద్రత మొత్తం సముద్ర మార్గాలపై, ముఖ్యంగా హార్మోజ్ జలసంధిపైనే ఆధారపడి ఉంది. మన ముడి చమురు దిగుమతుల్లో దాదాపు 50% (రోజుకు సుమారు 2.5-2.7 మిలియన్ బ్యారెల్స్) , దాదాపు అన్ని LPG షిప్‌మెంట్లు ఈ మార్గం నుంచే ప్రయాణిస్తాయి. గతంలో భారతదేశం తన ముడి చమురు అవసరాల్లో 70% పైగా పశ్చిమ ఆసియా నుంచే దిగుమతి చేసుకునేది. ఇటీవలి కాలంలో రష్యా ప్రధాన సరఫరాదారుగా మారింది (FY2024-25లో 35% పైగా), అయితే అమెరికా వాణిజ్య ఒప్పందాలు, సుంకాల కారణంగా ప్రస్తుతం దాని వాటా సుమారు **21-24%**కి తగ్గింది. ఇప్పుడు, అమెరికా, మధ్యప్రాచ్యం నుంచి దిగుమతులు పెరుగుతున్నాయి. మన వ్యూహాత్మక రిజర్వ్‌లు (Strategic Reserves) కొంత ఊరటనిచ్చినా, అవి పరిమితమే. ముడి చమురు నిల్వలు సుమారు 17-18 రోజులు, శుద్ధి చేసిన ఇంధనాలు 20-21 రోజులు, LNG కేవలం 10-12 రోజులు మాత్రమే సరిపోతాయి. ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలతో పోలిస్తే, మన దిగుమతి వ్యూహాలు తక్కువ వైవిధ్యంగా ఉన్నాయి.

ప్రమాద ఘంటికలు

ప్రస్తుత అత్యవసర ప్రణాళికలు అవసరమే అయినా, అవి దేశం యొక్క దీర్ఘకాలిక బలహీనతలను ఎత్తి చూపుతున్నాయి. ముఖ్యంగా LPG దిగుమతులపై (రెండు వారాల కంటే తక్కువ నిల్వలు) భారీగా ఆధారపడటం పెద్ద సమస్య. సరఫరా గొలుసులు (Supply Chains) తీవ్రంగా దెబ్బతింటే, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో LPG రేషనింగ్ అమలు చేయాల్సి రావచ్చు, ఇది లక్షలాది కుటుంబాలపై ప్రభావం చూపుతుంది. అలాగే, అమెరికా వాణిజ్య విధానం, ఆంక్షల నిబంధనల ప్రభావంతో రష్యన్ చమురు దిగుమతులను తగ్గించడం ఇప్పుడు ఒక చిక్కుముడి. రష్యా చమురు గల్ఫ్ సరఫరాలకు తక్షణ ప్రత్యామ్నాయంగా లభిస్తున్నా, దానిని తిరిగి దిగుమతి చేసుకోవడం వాషింగ్టన్‌తో వాణిజ్య వివాదాలను పెంచే ప్రమాదం ఉంది. హార్మోజ్ జలసంధిలో ఏదైనా దీర్ఘకాలిక అంతరాయం ఏర్పడితే, ప్రస్తుత వ్యూహాత్మక నిల్వలు ఉన్నప్పటికీ, భౌతిక కొరత ఏర్పడి ధరలు $100 బ్యారెల్ దాటవచ్చని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. సౌదీ అరేబియాలోని రస్ తనురా రిఫైనరీ, ఖతార్ LNG సదుపాయాలపై జరిగిన దాడులు, కేవలం రవాణా అంతరాయాలే కాకుండా, మౌలిక సదుపాయాలకు ఉన్న భౌతిక ప్రమాదాన్ని కూడా నొక్కి చెబుతున్నాయి.

భవిష్యత్తు అంచనాలు

గోల్డ్‌మన్ సాచ్స్ (Goldman Sachs) అంచనా ప్రకారం, హార్మోజ్ జలసంధి మూసివేత ఒక నెల పాటు కొనసాగితే, యూరోపియన్ గ్యాస్ ధరలు రెట్టింపు అవుతాయి. భారతదేశం యొక్క ముడి చమురు నిల్వలు, ప్రత్యామ్నాయ సరఫరా మార్గాల సామర్థ్యం స్వల్పకాలిక ఒడిదుడుకులను తట్టుకోవడంలో కొంతవరకు సహాయపడతాయి. అయితే, LPG, LNG వంటి కీలక దిగుమతులకు హార్మోజ్ వంటి మార్గాలపై ఆధారపడటం, భౌగోళిక ఉద్రిక్తతలు పెరిగితే లేదా కొనసాగితే, ధరల ప్రమాదాన్ని, సరఫరా కొరతను తీవ్రతరం చేస్తుంది. ఇంధన లభ్యత, అందుబాటు ధరలను ప్రభుత్వం నిర్ధారించాలనే హామీ, భౌగోళిక సంఘర్షణ, మార్కెట్ మనస్తత్వం, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య డైనమిక్స్‌ల ఒత్తిళ్ల మధ్య పరీక్షించబడుతుంది.