ਮੌਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਫਲਾਈਟਾਂ ਰੱਦ? ਜਾਣੋ ਤੁਹਾਡੇ ਰਿਫੰਡ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ!

ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਫਲਾਈਟਾਂ ਕੈਂਸਲ (Cancel) ਜਾਂ ਡਿਲੇ (Delay) ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। DGCA ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਪੂਰਾ ਰਿਫੰਡ (Refund) ਜਾਂ ਬਦਲਵੀਂ ਫਲਾਈਟ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਡਿਲੇ ਨੂੰ 'ਫ਼ੋਰਸ ਮੇਜ਼ਰ' (Force Majeure) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਨਟਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ (Monetary Compensation) ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਲੰਬੇ ਡਿਲੇ ਦੌਰਾਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਭੋਜਨ ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਤੂਫਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਏਅਰਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਫਲਾਈਟ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਫਲਾਈਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਡਿਲੇ (Delay) ਕਾਫੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ ਆਫ ਸਿਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ (DGCA) ਨੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਦਦ ਤੋਂ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।

ਫ਼ੋਰਸ ਮੇਜ਼ਰ (Force Majeure) ਅਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ

ਜਦੋਂ ਭਾਰੀ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਫਲਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ 'ਫ਼ੋਰਸ ਮੇਜ਼ਰ' (Force Majeure) ਯਾਨੀ ਅਣਹੋਣੀ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਮੋਨਟਰੀ ਕੰਪਨਸੇਸ਼ਨ (Monetary Compensation) ਦੇਣ ਤੋਂ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੌਸਮ-ਸਬੰਧਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਖਰਾਬੀ ਜਾਂ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਫੇਲਿਓਰ (Operational Failure) ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਡਿਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਨੂੰ ਖਾਸ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਡਿਲੇ ਤੇ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ

ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਧਾ ਮੋਨਟਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਰਿਫੰਡ (Refund) ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ (Assistance) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮੌਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਫਲਾਈਟ ਕੈਂਸਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਟਿਕਟ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਕਮ ਦੇ ਰਿਫੰਡ ਜਾਂ ਬਦਲਵੀਂ ਫਲਾਈਟ (Alternative Flight) ਦਾ ਆਪਸ਼ਨ ਦੇਣਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਯਾਤਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਡਿਲੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਫ੍ਰੈਸ਼ਮੈਂਟ (Refreshments), ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਡਿਲੇ ਰਾਤ ਭਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਟਲ ਅਕੋਮੋਡੇਸ਼ਨ (Hotel Accommodation) ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ (Transportation) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਉਪਲਬਧ ਫਲਾਈਟ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਰਿਫੰਡ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜੀਏ?

DGCA ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਟਿਕਟ ਕਿਸੇ ਆਨਲਾਈਨ ਟਰੈਵਲ ਪੋਰਟਲ (Online Travel Portal) ਜਾਂ ਥਰਡ-ਪਾਰਟੀ ਏਜੰਟ (Third-Party Agent) ਰਾਹੀਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਵੀ ਫਲਾਈਟ ਆਪ੍ਰੇਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੀ ਰਿਫੰਡ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਰਿਫੰਡ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 14 ਵਰਕਿੰਗ ਦਿਨਾਂ (Working Days) ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ (Official Website), ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ (Mobile App), ਜਾਂ ਕਸਟਮਰ ਸਰਵਿਸ ਹੈਲਪਲਾਈਨ (Customer Service Helpline) ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੁਕਿੰਗ ਕਿਸੇ ਵਿਚੋਲੇ (Intermediary) ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਬੇਨਤੀ ਉਸ ਖਾਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਕੋਲ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਯਾਤਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Internal Grievance Redressal System) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮਾਮਲਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ AirSewa ਪੋਰਟਲ (AirSewa Portal) ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਏਅਰ ਟਰੈਵਲ (Air Travel) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ (Track) ਤੇ ਐਡਰੈੱਸ (Address) ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ, ਖਪਤਕਾਰ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਪਟਾਉਣ ਲਈ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਡਿਸਪਿਊਟ ਰੀਡ੍ਰੈਸਲ ਕਮਿਸ਼ਨ (Consumer Dispute Redressal Commission) ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।