ਭਾਰਤ 'ਚ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੇ ਰੇਟ ਸਥਿਰ, ਪਰ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੋੜਾਂ 'ਚ! ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਗਲੋਬਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਭਗ $95-96 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (OMCs) ਪੈਟਰੋਲ 'ਤੇ ਲਗਭਗ ₹18 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ 'ਤੇ ₹35 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਤੋਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਘਾਟੇ (Fiscal Deficit) ਦਾ ਟੀਚਾ, ਜੋ FY27 ਲਈ 4.3% ਹੈ, ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੇਲ ਵਿਕਰੇਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ Nayara Energy ਅਤੇ Shell, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ₹22 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 20 ਮਾਰਚ, 2026 ਤੱਕ ਲਗਭਗ ₹109.59 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ 70-75% ਹਿੱਸਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ Indian Oil Corporation, Bharat Petroleum Corporation, ਅਤੇ Hindustan Petroleum Corporation, 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਲਾਗਤਾਂ (High Energy Costs) ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਜੋਖਮ ਵੀ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। Standard Chartered ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ GDP ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ FY26 ਲਈ 7.3% ਅਤੇ FY27 ਲਈ 6.4% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਦੇ CPI ਅੰਕੜੇ 3.4% ਸਨ, ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ 4% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ (INR) ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ (ਲਗਭਗ 93.0080 'ਤੇ) ਵੀ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ 80-90% ਤੇਲ ਲੋੜ ਦਾ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਤੇ ਦੇ ਘਾਟੇ (Current Account Deficit) ਦੇ 1.8% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ Reserve Bank of India (RBI) ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦਾ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲ, ਜੋ ਕਿ 2025 ਤੱਕ 88% ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਆਯਾਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। OMCs ਦੁਆਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤ 'ਤੇ ਬੋਝ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸ ਮਾਲੀਆ, ਜੋ FY23 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਟੈਕਸ ਮਾਲੀਏ ਦਾ 18% ਸੀ, 'ਤੇ ਵੀ ਸੰਕਟ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਥਿਰ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਲੰਬਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗਾ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ ਮਈ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 5% ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। Brent crude ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $60/bbl ਤੋਂ $96/bbl ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਅਸਥਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਲਗਭਗ ਤੈਅ ਹੈ।