Whalesbook
ਕਾਰਗੋ ਵਾਲੀਅਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ, ਪਰ ਆਮਦਨ 'ਚ ਮੰਦੀ ਕਿਉਂ?
Indian Railways (IR) ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੇਲ ਕਾਰਗੋ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 1.6 ਬਿਲੀਅਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟਨ (BMT) ਕਾਰਗੋ ਢੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਚੀਨ (ਲਗਭਗ 4.0 BMT) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ (ਲਗਭਗ 1.5 BMT) ਤੇ ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਲਗਭਗ 2,800 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲੇ Dedicated Freight Corridors (DFCs) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 300-325 ਟਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, DFCs ਨੇ Freight Volume ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। DFCs ਦੇ ਲਗਭਗ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, Originating Freight Traffic ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 3% ਦਾ ਹੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। Net Tonne Kilometres (NTKM) – ਜੋ ਕਿ ਆਮਦਨ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਸੂਚਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ – ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ 1% ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਧਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਰਵਰੀ 2026 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ NTKM ਗਰੋਥ 4.18% ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ FY25-26 ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ Freight Volume 3.25% ਵਧ ਕੇ 1,670 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, FY25-26 ਲਈ Freight Earnings ਲਗਭਗ ₹1.77 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰਹੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਸਿਰਫ਼ 1.44% ਦਾ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰ, ਵਾਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ-ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਆਮਦਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਚਾਲਨ ਖਰਚੇ (Operating Costs) ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਅਤੇ Electrification ਦੀ ਦੋ-ਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ
Indian Railways ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਿਹਤ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ Capital Expenditure ਅਤੇ Infrastructure ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਵਿੱਤੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਤਨਖਾਹਾਂ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਖਰਚਾ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੇ 64% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਾਭਕਾਰੀ Freight Segment 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀਆਂ Passenger Services (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਲਗਭਗ ₹68,269 ਕਰੋੜ ਹੈ) ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣ ਦਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Electrification ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਹਿੰਮ, ਜੋ ਕਿ Broad-gauge ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਈ ਲਗਭਗ 100% ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਨੇ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ ₹6,000 ਕਰੋੜ ਦੀ ਬਾਲਣ ਲਾਗਤ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਡੀਜ਼ਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲਾਨਾ ₹18,000-₹20,000 ਕਰੋੜ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ, Electrification ਦੇ Return on Investment (ਵਾਪਸੀ) 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ 5,000 ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ ₹30,000 ਕਰੋੜ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿਆਪਕ Electrification ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ (Environmental) ਫਾਇਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਆ: ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਹੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਦਰ
Indian Railways ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਵਾਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ NTKM ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ – ਜੋ ਕਿ ਆਮਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ – ਘੱਟ ਗਤੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ DFCs ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਹ Freight Mix ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਲੰਬੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਜਾਂ ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਰਗੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, 1980s ਦੇ ਇੱਕ World Bank ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਲਗਭਗ 25% ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ 7% ਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
Passenger ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ Freight Revenue 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇੱਕ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। Freight Demand ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਰਾਵਟ, ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਜਾਂ ਸੰਚਾਲਨ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਵੱਡੀ ਪੂੰਜੀ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ Return on Investment ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ: ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ
Indian Railways ਦਾ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ Freight Volume ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ FY25-26 ਲਈ 1,702 MT ਅਤੇ 2027 ਤੱਕ 1,765 MT ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ-ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ Freight Portfolio ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਭਿੰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਦਮ ਹੋਣਗੇ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲੀਆ ਆਮਦਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਵਾਲੀਅਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਿੱਛੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਸੰਚਾਲਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ tariff ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ Passenger fares ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। Infrastructure ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਵੇਸ਼, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਗਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (Cost Management) ਤੇ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ, ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀਅਮ ਟੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।