Whalesbook
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰਸਪੇਸ ਬੈਨ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਏਅਰਸਪੇਸ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮਿਆਦ 24 ਮਾਰਚ, 2026 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਸੈਕਟਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 7,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (ਲਗਭਗ $800 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ $1 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ Air India ਨੂੰ ਹੀ ਲਗਭਗ ₹4,000 ਕਰੋੜ ਸਲਾਨਾ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ IndiGo ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਭਗ ₹1,300 ਕਰੋੜ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਡਾਣਾਂ ਦੇ ਰੂਟਾਂ ਦਾ ਲੰਬਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਡਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 15 ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੂ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਊਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਡਿਊਲਿੰਗ ਵੀ ਜਟਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ IndiGo ਨੂੰ ਕੁਝ ਰੂਟ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ, ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਪਏ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਡਿਟੋਰ (detour) ਕਾਰਨ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੰਗ-ਬਾਡੀ ਫਲੀਟ ਦੀ ਰੇਂਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ 2019 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਬੰਦ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕੈਰੀਅਰਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਏ ₹700 ਕਰੋੜ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਦੋ-ਪਾਸੜ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। Pakistan International Airlines (PIA), ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ, ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਭਾਰਤ ਉੱਪਰੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ PIA 'ਤੇ ਨਾਮਾਤਰ ਹੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, IndiGo ਅਤੇ Air India ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੂਟ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਏਅਰਸਪੇਸ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, PIA ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (privatization) ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ $2.5 ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ (consortium) ਵੱਲੋਂ ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ $482 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ 75% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰੀਕਰਨ (expansion) ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ Air India ਇਕੱਲੀ ਆਪਣੀ ਫਲੀਟ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 30 ਨਵੇਂ Boeing 737 MAX ਜੈੱਟ ਆਰਡਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਸੈਕਟਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਆਮਦਨ, ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਉੱਚ ਸੰਚਾਲਨ ਲਾਗਤਾਂ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਟਰਬਾਈਨ ਫਿਊਲ (Aviation Turbine Fuel) ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ 30-45% ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਵਿੱਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਪਲੇਨ ਕਰੈਸ਼ ਅਤੇ IndiGo ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਰੱਦ ਹੋਣਾ, FY26 ਲਈ ₹17,000–18,000 ਕਰੋੜ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਏਅਰਸਪੇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਇਹ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਣਾਅ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਮੁਨਾਫੇਬਖਸ਼ੀ (profitability) ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਯਾਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।