Whalesbook
ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਅੱਗਾਂ, ਕੀ ਹੈ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਕਾਰਨ?
5 ਮਾਰਚ, 2026 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (DTC) ਦੀ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੱਸ ਦਾ ਵਾਯੂਸੇਨਾਬਾਦ ਕੋਲ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੱਸ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 15 ਯਾਤਰੀ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਬੱਸ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਾ, 2022 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਵੀਂ ( 5th ) ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਮਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਡੂੰਘੀ ਜਾਂਚ: ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਗਲਤੀ?
ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ "ਥਰਮਲ ਰਨਅਵੇ" (Thermal Runaway) ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਚੇਨ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਗਰਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਖਰਾਬ ਜਾਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੈਟਰੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ (BMS), ਜੋ ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਰਾਬ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਵਾਇਰਿੰਗ, ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ, ਜਾਂ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਰਟ-ਸਰਕਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਰਮ ਮੌਸਮ, ਜਿੱਥੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਕਸਰ 40°C ਤੋਂ 50°C ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤਾਂ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ AIS-156 ਵਰਗੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਆਰ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ। IIT ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਵੀ DTC ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋ-ਵੋਲਟੇਜ ਵਾਇਰਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਹੈਲਥ, ਇਨਵਰਟਰ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿਪਲ ਕਰੰਟ ਦੀ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਮੋਨੀਟਰਿੰਗ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 200 ਚਾਰਜਿੰਗ ਸਾਈਕਲ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੇਨਟੀਨੈਂਸ ਚੈੱਕਅਪ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੱਸ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ। ਗਰੌਸ ਕਾਸਟ ਕੰਟਰੈਕਟ (GCC) ਮਾਡਲ ਤਹਿਤ, ਜਿੱਥੇ ਭੁਗਤਾਨ ਮਾਈਲੇਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਮਦਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਰੀਦ ਮੁੱਲ, ਬੈਟਰੀ ਬਦਲਣ ਦੇ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਪਾਰਟਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਾਰਨ ਇਹ ਡੀਜ਼ਲ ਬੱਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਰੀਬ 30 ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦਾ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਬੈਟਰੀ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਰਨਅਵੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ Aqueous Vermiculite Dispersion (AVD) ਜਾਂ F-500 ਵਰਗੇ ਖਾਸ ਐਕਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਿੰਗ ਏਜੰਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰਦਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਵਿੱਖ 'ਤੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬੱਦਲ
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ FAME II ਅਤੇ PM e-Bus Sewa ਵਰਗੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੱਸ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ 'ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗੁਆਉਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (EVs) ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਲਈ, ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ, ਆਮਦਨ ਦਾ ਘਾਟਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਖ਼ਤ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਕੰਮ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ ਕੀ ਹੈ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵੈਂਟਿਵ ਮੇਨਟੀਨੈਂਸ (preventive maintenance) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, AIS-156 ਵਰਗੇ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਬੈਟਰੀ ਹੈਲਥ ਮੋਨੀਟਰਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਇਰਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਿਸਪਾਂਸ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਾਇਰਫਾਈਟਿੰਗ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤਾਇਨਾਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ (sustainable mobility) ਵੱਲ ਸੰਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।