ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਯਾਤਰਾ (Corporate Travel) ਦਾ ਰੁਖ ਹੁਣ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਟਾਇਰ 2 ਅਤੇ 3 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ **60%** ਬੁਕਿੰਗ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਏਅਰ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰੁਝਾਨ (Trends) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਹੁਣ ਟਾਇਰ 2 ਅਤੇ ਟਾਇਰ 3 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੋੜਾ ਕੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਗਭਗ 60% ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਬੁਕਿੰਗਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਰਮਾਣ (Manufacturing) ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ (SMEs) ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਯਾਤਰਾ ਪਿੱਛੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਇੰਜਣ
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ SME ਅਤੇ MSME ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲੱਸਟਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਪਲਾਇਰ, ਆਡਿਟਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। Thomas Cook (India) ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਇੰਦੌਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੋਟ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਬਦਲਾਅ (Structural Change) ਹੈ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੋਸਪੀਟੈਲਿਟੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਲ ਦਾ ਜਵਾਬ
ਹੋਟਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਧਾ ਕੇ ਇਸ ਮੰਗ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। HVS Anarock ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਂਡਿਡ ਹੋਟਲਾਂ ਦੇ ਸਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਮਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁਣ ਟਾਇਰ 3 ਅਤੇ ਟਾਇਰ 4 ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਟਲ ਚੇਨਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਮਾਰਕੀਟ ਸੈਗਮੈਂਟ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਟ੍ਰੈਵਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਇਸ ਸੈਗਮੈਂਟ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੇਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਰੇਲ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਇਸ ਮੰਗ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਸ਼ਨ ਜੋਖਮ
ਜਿੱਥੇ ਮੰਗ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਟਾਇਰ 2 ਅਤੇ 3 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਫਲਾਈਟ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੰਗ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਸਪੀਟੈਲਿਟੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਲ ਸੈਕਟਰ ਲਈ 'ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਸ਼ਨ ਰਿਸਕ' (Execution Risk) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੋਟਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਯਾਤਰਾ ਬੁਕਿੰਗ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਮੰਗ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, SMEs ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਪੈਟਰਨ ਚੱਕਰੀ (Cyclical) ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਇਹ ਹਨ:
- ਹੋਟਲ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ: ਇਹ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਕਿ ਟਾਇਰ 2/3 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਟਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
- ਖੇਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ: ਗੈਰ-ਮੈਟਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ।
- ਟ੍ਰੈਵਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਪਹੁੰਚ: ਇਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਟ੍ਰੈਵਲ ਏਜੰਸੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ SME ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਯਾਤਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਕਾਸ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ।