Brahmaputra Waterways: ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ! ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਖਰਚੇ ਘਟਣਗੇ, ਵਪਾਰ ਵਧੇਗਾ

ਇਨਲੈਂਡ ਵਾਟਰਵੇਜ਼ (Inland Waterways) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਸਤੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ (World Bank) ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਟਨ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਖਰਚਾ ਸੜਕ (Road) ਰਾਹੀਂ 3 ਸੈਂਟ, ਰੇਲ (Rail) ਰਾਹੀਂ 2 ਸੈਂਟ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਰਿਆਈ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ 1 ਸੈਂਟ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ (Logistics) ਦਾ ਕੁੱਲ ਖਰਚਾ ਕਰੀਬ 7.97% ਜੀ.ਡੀ.ਪੀ. (GDP) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 2026 ਤੱਕ 156 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਅਤੇ 2030 ਤੱਕ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਟਰਵੇਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਭਾਰਤ ਦੀ 'ਐਕਟ ਈਸਟ ਪਾਲਿਸੀ' (Act East Policy) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭੂਟਾਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਬੋਗੀਬੀਲ (Bogibeel) ਅਤੇ ਧੂਬਰੀ (Dhubri) ਵਿੱਚ ਕਸਟਮਜ਼ (Customs) ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ (Immigration) ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਧੂਬਰੀ ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਗੇਟਵੇ (Gateway) ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 2.4 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸਮਾਨ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲਾਈ ਐਸ਼ ਅਤੇ ਸਟੀਲ) ਭੇਜਿਆ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਾਲ ਭਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਫੀ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ (Ports) ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਟਰਮੀਨਲਾਂ (Terminals) ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਲਾਗਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ, ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (PTPK) ਇਨਲੈਂਡ ਵਾਟਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦਾ ਖਰਚਾ ₹3.30 ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੇਲ (₹1.96) ਅਤੇ ਤੱਟੀ ਸ਼ਿਪਿੰਗ (Coastal Shipping) (₹1.80) ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ (₹3.78) ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਾਲ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਵਿੱਚ ਵਾਟਰਵੇਜ਼ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸਿਰਫ 0.5% ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ (Private Sector) ਵੀ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ।

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਨਲੈਂਡ ਵਾਟਰਵੇਅ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ₹5,000 ਕਰੋੜ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਵੀਗੇਬਿਲਟੀ (Navigability) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਮਲਟੀਮੋਡਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ (Multimodal Transport) ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮਾਲ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਟਰਵੇਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ (Tourism) ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।