ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਰਣਨੀਤੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਲਈ ਦੂਜੇ ਮੁਲਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਹੁਨਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਰਫ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੇ ਤਾਈਵਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ 28nm ਤੋਂ 110nm ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਨੋਡਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਆਟੋਮੋਟਿਵ, ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ 2031 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿੱਪ ਦੀ ਖਪਤ $155 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ
ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 3 ਲੱਖ ਚਿੱਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹਨ, ਪਰ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਯੀਲਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਕਲੀਨਰੂਮ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਮੈਟਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੈਕਨੀਕਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ ਕਿ 2027 ਤੱਕ 85,000 ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਜੋ ਇੰਡਸਟਰੀ ਲਈ ਕੰਮ ਆ ਸਕਣ। ਸਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਰੋਨ (Micron) ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ, ਜਿੱਥੇ 2,000 ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵੀ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਬਾਹਰੋਂ ਮੰਗਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇੰਡਸਟਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ-ਗ੍ਰੇਡ ਗੈਸਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕੈਮੀਕਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਪਲਾਇਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਲਗਭਗ 85% ਤੋਂ 90% ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਾਰਨ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਚਿਓਰ ਨੋਡਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਫੋਕਸ
ਢੋਲੇਰਾ (Dholera) ਫੈਬ੍ਰਿਕੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਟੀਚਾ 28nm ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੈਚਿਓਰ-ਨੋਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਨੋਡਸ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਲਿਸੀ ਫਰੇਮਵਰਕ ਇੰਨਸੈਂਟਿਵ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਸਲ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਹਾਈ-ਐਂਡ ਉਪਕਰਣਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਲਈ ਅਗਲਾ ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ ਸਥਾਨਕ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ-ਸਾਰਣੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਗਲੋਬਲ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸਫਲਤਾ ਕੈਪੀਟਲ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਵਰਕਫੋਰਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਪਲਾਇਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।