ਮੰਦੀ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ?
ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਪੋਸਟ-ਕੋਵਿਡ ਬੂਮ ਹੁਣ ਠੰਡਾ ਪੈਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਨਾਮੀ ਡਿਵੈਲਪਰ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਆਮ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੁਣ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੁਣ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਸੂਲੀ (Value for money) 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਡਿਵੈਲਪਰ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਾਖ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਰੁਕਿਆ
ਭਾਰਤੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੁਣ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 (FY26) ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਘਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 404,005 ਯੂਨਿਟਸ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ FY23 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਪੀਟਲ ਰੀਜਨ (NCR) ਵਿੱਚ, FY26 ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਰੀ 59,892 ਯੂਨਿਟਸ ਰਹੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੈ ਪਰ FY24 ਅਤੇ FY23 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖਰੀਦਦਾਰ 12-18 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਰੋਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਮਤਾਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵਧਣਗੀਆਂ।
ਲਾਂਚ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਵਿਕਰੀ ਘੱਟ: ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਚਿੰਤਾ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨਵੇਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧਦਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। FY26 ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 445,405 ਯੂਨਿਟਸ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਰਫ 404,005 ਯੂਨਿਟਸ ਹੀ ਵਿਕੇ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਕੇ ਹੋਏ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਨਸੋਲਡ (Unsold) ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। Crisil Ratings ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2027 (FY27) ਤੱਕ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਟਾਕ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਵੱਧ ਕੇ 3.2-3.4 ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।
ਵੱਡੇ ਡਿਵੈਲਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਛੋਟੇ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਚ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਿਵੈਲਪਰ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। Godrej Properties, Prestige Estates, DLF, ਅਤੇ Lodha ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲਿਸਟਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ FY26 ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ₹1.33 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਪ੍ਰੀ-ਸੇਲ (Pre-sales) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। Godrej Properties ਨੇ ₹24,008 ਕਰੋੜ ਦੀ ਬੁਕਿੰਗ ਨਾਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ Prestige Estates Projects ₹22,327.3 ਕਰੋੜ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਕਾਰਨ ਮਦਦ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਛੋਟੇ ਡਿਵੈਲਪਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਭਾਜਨ (Split) ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਹਿਮ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਇਸ ਸੈਕਟਰ 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ Goldman Sachs ਨੇ 2026 ਵਿੱਚ 6.9% GDP ਵਾਧਾ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੈਪੋ ਦਰ ਨੂੰ 5.25% 'ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੀਮਤਾਂ FY27 ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ 0-2% ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਸਤ ਵਿਕਰੀ ਕੀਮਤਾਂ (Average selling prices) ਵੀ ਹੌਲੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜੋ FY27 ਵਿੱਚ 3-5% ਤੱਕ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ: ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਕਾਸ
ਭਾਰਤੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। Crisil Ratings ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ FY27 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲ ਵਾਧਾ 4-6% ਤੱਕ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਇੰਡਸਟਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਵੇਂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ, ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।