ਸੋਮਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ **10 ਪੈਸੇ** ਡਿੱਗ ਕੇ **95.28** 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Forex Reserves) ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ **$5.65 ਅਰਬ** ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗਲੋਬਲ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ (Geopolitical) ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਾਰਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਕਿਉਂ?
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 95.28 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 10 ਪੈਸੇ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਅਸਰ
ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ, 26 ਜੂਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਏ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ $5.654 ਅਰਬ ਘਟ ਕੇ $666.933 ਅਰਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਅਕਸਰ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਇਹ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ RBI ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਾਰਕ
ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ 100.95 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 0.10% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਖਮ-ਤੋਂ-ਬਚਣ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਕਸਰ ਗਲੋਬਲ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਪਤੀ (Safe Asset) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਰਗੀਆਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਮੁਦਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਕਰੰਸੀ ਵਿਚਾਲੇ ਅਸੰਤੁਲਨ
ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੈਂਸੈਕਸ 281.40 ਅੰਕ ਵਧ ਕੇ 78,051.03 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਫਟੀ 74.60 ਅੰਕ ਚੜ੍ਹ ਕੇ 24,347.05 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਦਿਨ 'ਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (FIIs) ₹1,355.33 ਕਰੋੜ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਖਰੀਦਦਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੁਪਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ (Capital Inflows) ਤੋਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਮੰਗ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਸెంਟੀਮੈਂਟ 'ਤੇ ਭਾਰੂ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ, ਮੌਜੂਦਾ ਰੁਝਾਨ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੁਪਿਆ ਆਯਾਤ (Imports) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫਰਮਾਂ, ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਮਾਰਜਿਨ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਰਗੇ ਨਿਰਯਾਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਦਰਾ ਤੋਂ ਅਸਥਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੁਪਏ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।