ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਕਾਰਨ 14 ਪੈਸੇ ਚੜ੍ਹਿਆ

ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 14 ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰੁਪਿਆ 94.36 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਰੁਪਏ 'ਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ: ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤ

ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਆਯਾਤਕ (Oil Importers) ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਖਰੀਦਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਘੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ 'ਚ 2.33% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾਲ ਇਹ $77.70 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਘੱਟ ਮੰਗ ਨਾਲ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ (Memorandum of Understanding) 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

ਕਿਉਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਸੀਮਤ ਰਹੀ?

ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੁਪਿਆ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸੀਮਤ ਰਹੀ। ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ (Dollar Index), ਜੋ ਛੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰੰਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, 100.59 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਰਗੀਆਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Emerging Markets) ਦੀਆਂ ਕਰੰਸੀਆਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਡਾਲਰ ਦੀ ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ (US Federal Reserve) ਦਾ ਰੁਖ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਫੈਡ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ (Interest Rates) ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਦਰਾਂ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਲੋਬਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (Global Investors) ਬਿਹਤਰ ਰਿਟਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਪਤੀਆਂ (US Assets) ਵੱਲ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਪੈਸਾ ਬਾਹਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

FII inflows ਦਾ ਸਹਾਰਾ

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Equity Markets), ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਂਸੈਕਸ (Sensex) ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ (Nifty) 'ਚ ਵੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰੁਝਾਨ ਨੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FIIs) ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ₹101.59 ਕਰੋੜ ਦਾ ਨੈੱਟ ਇਨਫਲੋ (Net Inflow) ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਨਫਲੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮੰਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ?

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ (Geopolitical) ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਣਾਅ ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵਾਂ ਬਿਆਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਖ਼ਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਡਾਲਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, FII ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਝਾਨ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਸੰਕੇਤਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।