ਡਾਲਰ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਰੁਪਇਆ ਕਮਜ਼ੋਰ! ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਰੇਟਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੇ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਰੋਕੀਆਂ, **94** ਦੇ ਪਾਰ!

ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਰੇਟ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਬੱਦਲ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਭਾਰੀ

ਇਸ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ Brent crude ਦਾ ਰੇਟ ਲਗਭਗ $104 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤੇਲ ਦਰਾਮਦਾਂ (Oil Imports) ਦਾ ਖਰਚਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Foreign Exchange Reserves) 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਤੇ ਦਾ ਘਾਟਾ (Current Account Deficit) ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ (West Asia) ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਵੀ ਡਾਲਰ ਵਰਗੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵੇਸ਼ (Safe-haven assets) ਵੱਲ ਪੈਸੇ ਦਾ ਰੁਖ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰੁਪਏ ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ 85% ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਇਸਦੀ ਦਰਾਮਦ ਬਿੱਲ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਬੈਂਕ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ (Bank of America) ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਘਾਟਾ GDP ਦੇ 2.1% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 3.4% ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਖਿੱਚੇ ਪੈਸੇ, ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FIIs) ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ (Selling) ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ FIIs ਨੇ ਲਗਭਗ ₹39,224.10 ਕਰੋੜ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚੇ, ਜਦਕਿ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ₹1.22 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ (Inflow) ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਘਰੇਲੂ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (DIIs) ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ FIIs ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਰਪਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੁਖ ਦਾ ਅਸਰ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ 'ਤੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸੈਂਸੈਕਸ (Sensex) 1.09% ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ (Nifty) 0.84% ਡਿੱਗ ਗਏ।

ਢਾਂਚਾਗਤ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ

ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕੁਝ ਡੂੰਘੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਮਸਲਿਆਂ (Structural Issues) ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਤੇ ਦਾ ਘਾਟਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ (Balance of Payments) ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਗੋਲਡਮੈਨ ਸੈਕਸ (Goldman Sachs) ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ 2025 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਇਹ ਘਾਟਾ GDP ਦੇ 2.8% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਘਾਟੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੰਸੀ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਰੁਪਿਆ ਤਿਮਾਹੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 92.27 ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਰੇਟਿੰਗ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਰੁਪਇਆ ਹੋਰ ਵੀ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਮੂਲ ਦਬਾਵਾਂ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਰੁਪਏ ਦਾ?

ਅੱਗੇ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਣਾਅ ਘਟਣ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਸਥਿਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ। ਮੀਰਾਏ ਐਸੇਟ ਸ਼ੇਅਰਖਾਨ (Mirae Asset ShareKhan) ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਨੁਜ ਚੌਧਰੀ (Anuj Choudhary) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ USD-INR ਸਪਾਟ ਪ੍ਰਾਈਸ ₹93.80 ਅਤੇ ₹94.50 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਦਮ ਕਰੰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰੁਪਿਆ 92-93 ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਰੁਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਰੁਪਇਆ ਦੁਬਾਰਾ 94-95 ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026-27 ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 94.00 ਦੇ nominal exchange rate ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।