ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2011 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ 'ਚ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ **21%** ਘਟੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸਿਰਫ **2%** ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਗਤੀ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (UN) ਨੇ 2030 ਤੱਕ ਸੜਕ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਟੀਚਾ ਮਿੱਥਿਆ ਹੈ...
Detailed Coverage
ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ: ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਲੋਬਲ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ
ਭਾਵੇਂ ਪਿਛਲੇ 14 ਸਾਲਾਂ (2011-2025) ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ 'ਚ 21% ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਉਦੋਂ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1 ਅਰਬ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਅਸਮਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਗਤੀ
WHO ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ 'ਚ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭੂਟਾਨ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, 'ਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸੜਕ ਮੌਤਾਂ 'ਚ ਸਿਰਫ 2% ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਯੂਰਪ, ਜਿੱਥੇ 36% ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ, ਜਿੱਥੇ 15% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਫਰੀਕੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮੌਤਾਂ 'ਚ 17% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ 'ਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਟੀਚਿਆਂ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ 'ਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 11.6 ਲੱਖ ਲੋਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 5 ਤੋਂ 29 ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਹਾਦਸੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲਾਨਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ਦਾ ਲਗਭਗ 3% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਾਦਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮੌਤ ਦਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਬਣੇ ਰਹਿਣਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਿਯਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਮੋਬਿਲਿਟੀ 'ਚ ਨਵੇਂ ਖਤਰੇ
ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਦੋ-ਪਹੀਆ ਵਾਹਨਾਂ (Two-wheelers) ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣਾ। 2011 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਲਿਵਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਈਡ-ਹੇਲਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਕੁੱਲ ਸੜਕ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਹੈਲਮੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ 6 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਈ-ਸਕੂਟਰ, ਈ-ਬਾਈਕ ਅਤੇ ਆਟੋਨੋਮਸ ਵਾਹਨਾਂ (Autonomous Vehicles) ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
2030 ਤੱਕ ਸੜਕ ਮੌਤਾਂ ਅੱਧੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ
ਇਹਨਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਐਲਾਨ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਟੀਚਾ 2030 ਤੱਕ ਸੜਕ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ 'ਚ 'ਸੇਫ਼ ਸਿਸਟਮ' (Safe System) ਅਪਰੋਚ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੜਕੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਵਾਹਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਗਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਗਲਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਜੋ ਘਾਤਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਣ। ਭਾਰਤੀ ਨੀਤੀ ਘਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਲਈ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਤਾਲਮੇਲ ਲਈ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।