RBI ਦੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਮਹਿੰਗੇ ਪਏ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ

RBI ਦੇ ਦਖਲ ਕਾਰਨ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ

1 ਮਈ, 2026 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਏ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ $7.79 ਅਰਬ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਘੱਟ ਕੇ $690.69 ਅਰਬ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ $728.49 ਅਰਬ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ $2.797 ਅਰਬ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸੰਪਤੀਆਂ (Foreign Currency Assets) ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ $5.021 ਅਰਬ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਹੈ।

ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਦਬਾਅ ਅਤੇ RBI ਦਾ ਦਖਲ

ਇਸ ਤਿੱਖੀ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ (Capital Outflows) ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Foreign Portfolio Investors) ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ $21 ਅਰਬ ਕਢਵਾਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ ਇਸ ਸਾਲ ਕਾਫੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ 8 ਮਈ, 2026 ਨੂੰ ਇਹ 94.2850 ਪ੍ਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਚਲੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੇ ਵਧਾਈ ਮੁਸ਼ਕਲ

ਇਹ ਕਮੀ ਵਿਆਪਕ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਨੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ (Trade Deficit) ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯਾਤ (Imports) ਲਈ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ (US Federal Reserve) ਵੱਲੋਂ ਸਖਤ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ (Monetary Policy) ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੇ ਡਾਲਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਉਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Emerging Markets) ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ।

ਭੰਡਾਰ ਘਟਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ, ਜੋ ਕਿ 11 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਆਯਾਤ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਕਮੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੱਟਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਭਾਵੀ ਸੰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਚੀਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ $3.41 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਾਹਰੀ ਬਫਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਅੱਗੇ ਕੀ?

RBI ਦੇ ਦਖਲ ਨੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਥਿਰਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੇ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਰੁਪਈਆ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤੱਕ 95 ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕ ਰੁਝਾਨਾਂ, ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ RBI ਦੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।