ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਮੁਦਰਾ (Currency) ਦੀ ਟਿਕਾਊਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ 2 ਅਰਬ ਪੋਲੀਮਰ ਬੈਂਕਨੋਟਾਂ ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ₹10 ਅਤੇ ₹20 ਦੇ ਨੋਟਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਪੋਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਵੱਲ RBI ਦਾ ਕਦਮ
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਕਨੀਕੀ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ 2 ਅਰਬ ਪੋਲੀਮਰ ਨੋਟ ਛਾਪਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ₹10 ਅਤੇ ₹20 ਦੇ ਨੋਟਾਂ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨੋਟ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਟਿਕਾਊਤਾ ਤੇ ਖਰਚੇ 'ਚ ਕਮੀ
ਪੋਲੀਮਰ ਸਬਸਟਰੇਟ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਆਮ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਪੋਲੀਮਰ ਬੈਂਕਨੋਟ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ, RBI ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਹੋਈ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਪਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਵੰਡ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖਰਚੇ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਤੇ ਸਪਲਾਇਰ ਦੀ ਚੋਣ
ਨਵੇਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਖ਼ਤ ਜਾਂਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੋਲੀਮਰ ਸਬਸਟਰੇਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਪੰਕਜ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਰੰਤ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੋਲੀਮਰ ਨੋਟ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਣਗੇ ਤਾਂ ਜੋ RBI ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਸਕੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਟੈਂਡਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ 68,000 ਰੀਮ ਸਬਸਟਰੇਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਆਰਡਰ ਜਾਂ ਉੱਚੇ ਡੀਨੋਮੀਨੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ।