ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਹੁਣ ₹10 ਅਤੇ ₹20 ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਪੌਲੀਮਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਵੇਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ:
RBI ਨੇ ₹10 ਅਤੇ ₹20 ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਪੌਲੀਮਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਨਮੀ-ਰੋਧਕ ਅਤੇ ਘੱਟ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਤਕਨੀਕੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਛੋਟੇ ਨੋਟਾਂ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਫੋਕਸ?
RBI ਨੇ ਇਹ ਟੈਸਟ ਸਿਰਫ਼ ₹10 ਅਤੇ ₹20 ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਂਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ RBI ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ।
ATM ਅਤੇ ਲਾਗਤ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ?
ਨਵੇਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ATM ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ₹200 ਜਾਂ ₹500 ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ATM ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ATM ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਸੈਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, RBI ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਨੋਟ ਚੁਣੇ ਹਨ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਕਾਊਂਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ATM ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਵੇ।
ਲਾਗਤ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਖਰਾਬ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛਪਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਿਕਾਊ ਸਾਬਤ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਚਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।