RBI ਗਵਰਨਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਿਆਨ: ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ! ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ

ਮਾਰਕੀਟ ਮੇਕਰਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪਹਿਲੂ

Bali ਵਿਖੇ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ FIMMDA-PDAI ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ, RBI ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ, ਜੋ ਕਿ RBI ਦੀ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਤੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਟੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਓਵਰ-ਦ-ਕਾਊਂਟਰ (OTC) ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ ਪਹੁੰਚ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੌਦੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ 4% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਇਸ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ RBI ਨੇ ਸਪੈਕੂਲੇਸ਼ਨ (Speculation) ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਨਸ਼ੋਰ ਰੁਪੀ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ 'ਤੇ ਲਿਮਟਾਂ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਿਵਾਈਜ਼ਡ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਫੈਸਿਲਿਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਅਣਛੂਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ: ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ FX

ਗਵਰਨਰ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਮਾਰਕੀਟ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਡਿਫਾਲਟ ਸਵੈਪ (CDS), ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਡੈਬਟ ਡਿਫਾਲਟ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ (Hedging) ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਵੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, FX ਰਿਟੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਜੋ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਿਲ ਸਕਣ। RBI ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ FX-Retail ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਕਨੈਕਟ ਬਿੱਲ ਭੁਗਤਾਨ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਟੇਲ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦਰਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਗਲੋਬਲ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਲਚਕਤਾ

ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੇ ਵਾਧਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। Q1 FY 2025-26 ਲਈ GDP ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ 7.8% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਲਈ, GDP ਵਾਧਾ ਲਗਭਗ 6.6% ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਲਗਭਗ $698.5 ਬਿਲੀਅਨ 'ਤੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰਚ 2025 ਤੱਕ ਰੁਪਇਆ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 87 ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰੰਤਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ: ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੁਝ ਢਾਂਚਾਗਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ, ਜੋ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੱਕ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਬਾਹਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।