UPI ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕਿਆ? ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਵਾਧਾ, ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਪੈ ਗਈ ਧੀਮੀ ਰਫਤਾਰ

ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਚ ਫਸਿਆ UPI

ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟਸ ਇੰਟਰਫੇਸ (UPI) ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਧਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (NPCI) ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਅਰਬਨ, ਮੁੰਬਈ ਸਬਅਰਬਨ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹੀ ਡਿਜੀਟਲ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ UPI ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਅਜੇ ਵੀ ਨਗਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਧੀਮੀ ਰਫਤਾਰ

ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ UPI ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਡਿਜੀਟਲ ਸੁਵਿਧਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਲੋਕ UPI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ ਵੱਡੇ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਨਗਦੀ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਨਗਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੇ ਘੱਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦੋ-ਸਪੀਡ ਡਿਜੀਟਲ ਇਕਾਨਮੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਫਰਕ

ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ UPI ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਫਿਨਟੈਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਾਹਕ ਬਣਾ ਲਏ, ਪਰ ਹੁਣ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਗਾਹਕ ਬਣਾਉਣਾ ਮਹਿੰਗਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਮਾਡਲ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਫੈਲਣ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਤੀ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਲਾਗਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਾਰਨ, ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਡਿਜੀਟਲ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੇਮੈਂਟ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਵਾਧੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਪੇਂਡੂ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।