ਗਲੋਬਲ ਖਤਰੇ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਰ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਵਪਾਰ ਛੁੱਟੀ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਸਨ, ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ (Indian Rupee) ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 14 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਾਲਾਨਾ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਆਈ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ
ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਮਾਰਚ, 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁਪਇਆ 94.83 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਲ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਗਭਗ 89.96 ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਦੌਰਾਨ, ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ 9.88% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 14 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Foreign Investors) ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਕਰੀ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ (Geopolitical Uncertainty) ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ (US Dollar) ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਢਾਂਚਾਗਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਕੋਲ $700 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Forex Reserves) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਪਰ, ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (SBI) ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਢਾਂਚਾਗਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ (Structural Issues) ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਅਤੇ RBI ਦਾ ਕਦਮ
ਹੋਰ ਉਭਰ ਰਹੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ (Emerging Market Currencies) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਮਾਰਚ, 2026 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਯੂਆਨ (Chinese Yuan) ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਰੀਅਲ (Brazilian Real) ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨੇ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਨੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2026 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਤਹਿਤ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਨੈੱਟ ਓਪਨ ਕਰੰਸੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ (Net Open Currency Position) ਨੂੰ $100 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ (Speculation) ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਪਇਆ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 92-97 ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ (West Asia) ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ 100 ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ (External Sector) 'ਤੇ ਪਏ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ।