ਭਾਰਤੀ ਮੁਦਰਾ 'ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਦਬਾਅ
ਸਾਲ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 95.33 ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੈਸੇ (Foreign Capital) ਦਾ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰਿਹਾ। ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FPIs) ਨੇ $20 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਦਰਾ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ (Middle East) ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ 'ਰਿਸਕ-ਆਫ' (Risk-off) ਸੈਂਟੀਮੈਂਟ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Emerging Markets) ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ (South Korea) ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ (Taiwan) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ AI (Artificial Intelligence) ਅਤੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ (Semiconductor) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਰੋਥ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਛੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। AI-ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ Nifty IT Index ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ 25% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।
ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ AI ਗਰੋਥ ਸਟੋਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ (Foreign Exchange Reserves) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ AI-ਡਰਾਈਵਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾਗਤ ਕਮੀ (Structural Deficit) ਰੁਪਈਏ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
