Indian Rupee: ਤੇਲ ਦੇ ਰੇਟਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ, ਬਣਿਆ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਦਰਾ

ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਅਸਰ

ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ ਕਾਰਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $105 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ 95.72 ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ 6% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ 2026 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਦਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ

ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਲਈ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਨਿਰਭਰਤਾ (Import Dependence) ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਹਿੱਸਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਰੰਟ ਅਕਾਊਂਟ ਡੈਫਿਸਿਟ (Current Account Deficit) ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਾਮਦਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation) ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $100 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਰੁਪਿਆ 100 ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹੋਰ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਕ

ਜਿੱਥੇ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਅਤੇ Fed ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਾਰਨ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਿਆ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5% ਡਿੱਗ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਕਢਾਉਣਾ

ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (Foreign Portfolio Investors) ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ। 2026 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੈਸਾ ₹1.89 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2025 ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਮਾਰਚ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਮਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੁਣ 2026 ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ 2027 ਤੱਕ ਟਲ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ Moody's ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ FY27 ਲਈ GDP ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 6% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ, ਤੇਲ ਦੇ ਭਾਅ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੰਟ ਅਕਾਊਂਟ ਡੈਫਿਸਿਟ ਵਧਿਆ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਇਸ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਵੇਚ ਕੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਉੱਚ ਤੇਲ ਲਾਗਤਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। RBI ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਠੇਸ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।