GST ਡਾਟਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਰਵਿਸ ਇੰਡੈਕਸ: ਆਮਦਨ ਮਾਪਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਪਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵਿਸ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮਾਪ-ਦੰਡ: GST ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਕੜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਾਗੂਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoSPI), ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਰਵਿਸ ਸੈਕਟਰ, ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜਿਓਂ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਾਸਿਕ ਇੰਡੈਕਸ ਆਫ ਸਰਵਿਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (ISP) ਲਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਇੰਡੈਕਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਬੇਸ ਈਅਰ 2024-25 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਗਰੋਸ ਵੈਲਿਊ ਐਡਿਡ (GVA) ਵਿੱਚ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਵਿਸ ਸੈਕਟਰ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇੰਡੈਕਸ ਆਫ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (IIP) ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਰਵਿਸ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੋੜ ਵਜੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਇੰਡੈਕਸ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਡਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਟੈਕਸ (GST) ਨੈੱਟਵਰਕ (GSTN) ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅੰਕੜਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

GST ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦਾ ਲਾਭ

ISP ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਆਰਥਿਕ ਮਾਪ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਡਾਟਾ (administrative data) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। GSTN ਡਾਟਾਬੇਸ, ਜੋ ਕਿ ਟੈਕਸ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਤੋਂ ਵਪਾਰ, ਆਵਾਜਾਈ, ਵਿੱਤ, ਅਤੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਵਰਗੇ ਉਪ-ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਪਰਚੇਜ਼ਿੰਗ ਮੈਨੇਜਰਜ਼ ਇੰਡੈਕਸ (PMI) ਵਰਗੇ ਸਿਰਫ ਭਾਵਨਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੂਚਕਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਅਸਲ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ। ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਜੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਭਾਗ (DPIIT) ਵੀ ਸਰਵਿਸ ਆਊਟਪੁੱਟ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਲਈ ਅਡਜਸਟ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਪ੍ਰਾਈਸ ਇੰਡੈਕਸ (PPI) ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ PPI ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਲਸੇਲ ਪ੍ਰਾਈਸ ਇੰਡੈਕਸ (WPI) ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਤੁਲਨਾ ਲਈ, IIP ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਬੇਸ ਈਅਰ 2022-23 ਹੈ।

ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਆਪਣੇ ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ISP ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਮਾਪ-ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। GST ਤੋਂ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਹਤ (Health) ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ (Education), ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਐਨੂਅਲ ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਕੋਰਪੋਰੇਟਿਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਸੈਕਟਰ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜਿਜ਼ (ASISSE) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਖੇਤਰ (informal sector) GST ਡਾਟਾ ਦੁਆਰਾ ਟਰੈਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। IT ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਤੱਕ, ਸਰਵਿਸ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਲਈ ਆਊਟਪੁੱਟ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਰਗੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਚ-ਫ੍ਰੀਕਵੈਂਸੀ ਡਾਟਾ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਲਈ ਵੀ, ਸਿਰਫ ਵੈਲਿਊ-ਆਧਾਰਿਤ ਡਾਟਾ ਤੋਂ ਅਸਲ ਆਊਟਪੁੱਟ ਅੰਕੜੇ ਕੱਢਣਾ ਔਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ, ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮਾਰਕੀਟ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸਿੱਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਸੂਚਕਾਂ (activity indicators) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਮਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਟਾ ਦੇ ਇਹ ਪਾੜੇ ਸਰਵਿਸ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਅਸਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੀਤੀਗਤ ਫੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਫਰੇਮਵਰਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰਨਾ

MoSPI ISP ਦੀ ਵਿਧੀ (methodology) 'ਤੇ ਫੀਡਬੈਕ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੈਕਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ (integrate) ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀ ਸਰਵਿਸ ਇਕੋਨੋਮੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਣ ਦੀ ਇਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। PPI ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ASISSE ਸਰਵੇ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਈ ਸਮੁੱਚੇ ਅੰਕੜਾ ਫਰੇਮਵਰਕ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੂਰਕ ਕਦਮ ਹਨ।