ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸੰਕਟ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ! ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਜੋਖਮ 'ਚ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਭੜਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ

ਭਾਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਵਧਦੇ ਖਤਰੇ

ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਫਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਜੋਖਮ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ ਆਫ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤਿਆਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ-ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ-ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹਨ।

ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ

ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਲਗਭਗ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੁਕਾਵਟ ਨੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ (Brent crude) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $100 ਤੋਂ $130 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇਕਰ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਲਗਭਗ 90% ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ 46-55% ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਵਾਧਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ $10 ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚਾਲੂ ਖਾਤੇ ਦਾ ਘਾਟਾ (current account deficit) ਲਗਭਗ 36 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇਲ ਸਟਾਕ ਸਿਰਫ 20-25 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ (balance of payments) 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਤੇਲ 'ਤੇ ਮਿਲ ਰਹੀ ਛੋਟ ਦਾ ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਪਾਰਕ ਰੂਟ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਜੋਖਮ

ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕੇਵਲ ਊਰਜਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਪਾਰ (trade) ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ (exports) ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 17% ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ $99 ਬਿਲੀਅਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਫਾਈਨਡ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਫੋਨਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 70% ਹਿੱਸਾ ਦੂਜੇ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਕਦਮ ਹੈ। ਪਰ, ਕੇਪ ਆਫ ਗੁੱਡ ਹੋਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਰੂਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 10-15 ਦਿਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਜੋਖਮ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ (war-risk insurance premiums) ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਖਰਚੇ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਆਪਕ ਆਰਥਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ

ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ, ਜੋ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ FY27 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ GDP ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ 15-40 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ 5% ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਧੱਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੋਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸਟੈਗਫਲੇਸ਼ਨ (stagflation) ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਰੁਪਿਆ ਸਾਰੇ ਦਰਾਮਦਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਡੀਜ਼ (Moody's) ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਾਉਣਗੀਆਂ, ਚਾਲੂ ਖਾਤੇ ਦੇ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਣਗੀਆਂ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਦੀਆਂ ਈਂਧਨ ਲਾਗਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੀ ਜਨਤਕ ਵਿੱਤ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FII) ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਦੇ ਉਪਾਅ

ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਹੀ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗੀ। ਉੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੌਲੀ GDP ਵਿਕਾਸ, ਉੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਚਾਲੂ ਖਾਤੇ ਦੇ ਘਾਟੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣਾ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਇਹਨਾਂ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸਥਿਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਊਰਜਾ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਢਾਂਚਾਗਤ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇਸਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ.