ਭਾਰਤੀ ਡਿਜੀਟਲ ਰੁਪਿਆ: **15 ਕਰੋੜ** ਤੋਂ ਵੱਧ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਪਾਰ, RBI ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕੱਢੀ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ

ਡਿਜੀਟਲ ਰੁਪਿਆ (CBDC) ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਧੂਮ

ਭਾਰਤ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਰੁਪਿਆ (CBDC) ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ 15 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਰੁਪਿਆ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ₹34,000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਵੀਂ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

RBI ਦਾ ਭਵਿੱਖੀ ਭੁਗਤਾਨਾਂ 'ਤੇ ਫੋਕਸ

ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਟੀ. ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ CBDC ਨੂੰ 'ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ' ਅਤੇ 'ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਕਦਮ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ' ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮੇਬਿਲਟੀ (programmability) ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮੇਬਿਲਟੀ ਸ਼ਰਤੀਆ ਲੈਣ-ਦੇਣ (conditional transactions) ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਏਗੀ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਡਿਜੀਟਲ ਰੁਪਿਆ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ RBI ਇਸਦੇ ਪੂਰੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਂਚ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਹਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਾਰ (wider rollout) ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਘਰੇਲੂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਪ੍ਰਗਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ (cross-border) ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਜਿੱਥੇ CBDC ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਯੋਗ (best use cases) ਲੱਭਣ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ।

SRO ਅਤੇ AI ਸੈਂਡਬਾਕਸ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ RBI ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੈਲਫ-ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (SRO) ਮਾਡਲ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦਾ ਫਿਨਟੈਕ ਵਿਭਾਗ ਇੱਕ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਸੈਂਡਬਾਕਸ ਦੀ ਵੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ AI ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ (controlled environment) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।