ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਫੋਕਸ: ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਹੀ ਹਿਸਾਬ

ਰਸਮੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ

ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰਸਮੀ (Formal) ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਸੈਕਟਰ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ, ਇਸ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲ ਨਾਲ, ਸਰਕਾਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਇੰਡੈਕਸ ਲਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਡਾਟਾ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ GDP ਡਾਟਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕਿਆ।

ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਦਾ ਸੱਚ

ਰਸਮੀ ਉਤਪਾਦਨ ਇੰਡੈਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਸਮੀ ਖੇਤਰ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਖੇਤਰ ਅਕਸਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਅਨਇਨਕਾਰਪੋਰੇਟਿਡ ਸੈਕਟਰ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ (ASUSE) ਅਤੇ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਲੇਬਰ ਫੋਰਸ ਸਰਵੇ (PLFS) ਵਰਗੇ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ, ਅੰਕੜਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸਟੀਕ ਮਾਪ ਗਰੋਥ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ (Volatility) ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖਪਤ (Consumption) ਅਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮੰਗ (Rural Demand) ਬਾਰੇ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਦਿੱਖ ਦੇ ਜੋਖਮ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਿਹਤਰ ਡਾਟਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ (Growth Metrics) ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਹੈ। ਜੇ ਨਵੇਂ ਇੰਡੈਕਸ ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਖੇਤਰ ਅਰਥਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬੋਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation) ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚੇ ਬਹੁਤ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਬੋਝ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖਰਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਈ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਹਤਰ ਡਾਟਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਕਸਰ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤ ਟੈਕਸ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੱਲ ਖੜਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਖੇਤਰ ਵਧੇਰੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ, ਰਸਮੀਕਰਨ (Formalization) ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮਾਨਿਕ ਨੀਤੀ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੰਡੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਟੂਲਕਿੱਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੇਗਾ। ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰ (Interest Rate) ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸੂਖਮ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ (Market Analysts) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੰਡੈਕਸਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਏਕੀਕਰਨ (Integration) ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿੱਤੀ ਚੱਕਰ (Fiscal Cycles) ਲੱਗ ਸਕਣਗੇ।