ਅੱਜ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 96 ਦਾ ਪੱਧਰ ਟੱਪ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਧਦਾ ਜਿਓ-ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਤਣਾਅ ਹੈ। RBI ਵੋਲਟਿਲਟੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਾਰਨ ਰੁਪਇਆ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੈ।
ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਏ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ
ਅੱਜ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਇਆ 96 ਦਾ ਅਹਿਮ ਪੱਧਰ ਵੀ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਰੁਪਇਆ 95.62 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਪੱਧਰ ਸੀ। ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਚਾਲੂ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰੁਪਏ 'ਚ 0.8% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਨ
ਰੁਪਏ 'ਚ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਆਈ ਤੇਜ਼ੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੇਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਯਾਤਕ (Importer) ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਵਾਧਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਪਾਰ ਬੇਲੈਂਸ (Trade Balance) 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਆਯਾਤ ਲਈ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸੀ ਮੁਦਰਾ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਵਧੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਨੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵੇਸ਼ (Safe Haven) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਵੱਲ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Emerging Markets) ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
RBI ਦਾ ਦਖਲ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ
ਰੁਪਏ 'ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਡਾਲਰ ਵੇਚਦੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਦਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਖਲ ਕਾਰਨ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਚ ਡਾਲਰ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੰਗ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੂ ਪੈਂਦੇ ਹੋਏ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ ਧੱਕਿਆ। ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਸਥਿਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ RBI ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੋਲਟਿਲਟੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਆਰਥਿਕ ਸੂਚਕਾਂਕ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਮੈਕਰੋ-ਇਕਨਾਮਿਕ ਡਾਟਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਖਪਤਕਾਰ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕਾਂਕ (US CPI) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੇਣਗੇ, ਜੋ ਕਿ ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਲਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਡਾਟਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (FII inflows) ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ (Trade Deficit) ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮੰਗ।