Whalesbook
ਇਸ ਸਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Indian Stock Markets) 'ਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ (World Cup) ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ 2026 'ਚ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। BSE ਸੈਂਸੈਕਸ (Sensex) ਇਸ ਸਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ **13%** ਡਿੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ (West Asia) 'ਚ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ (Geopolitical Tensions) ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ (Foreign Capital Outflows) ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
2026 ਦਾ ਸਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਅਨੋਖਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਿਸ ਸਾਲ ਵੀ FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਾਲ BSE ਸੈਂਸੈਕਸ 'ਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਧਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ 2026 ਇਸ ਪੈਟਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਪਵਾਦ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ BSE ਸੈਂਸੈਕਸ ਲਗਭਗ 13% ਡਿੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਡੈਕਸ ਲਗਭਗ 73,900 ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 3.5% ਤੋਂ 46.7% ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਕਿਉਂ?
ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਜੰਗ ਦਾ ਵਧਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਲ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਵਾਧਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ (Import Bill) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (Foreign Institutional Investors - FIIs) ਭਾਰਤੀ ਇਕੁਇਟੀਜ਼ (Equities) 'ਚੋਂ ਪੂੰਜੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ 'ਚ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਸੈਕਟਰ 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ 'ਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਹੈ।
1998 ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੁਲਨਾ
2026 'ਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 1998 ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਾਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਸੀ। 1998 'ਚ ਸੈਂਸੈਕਸ 16.5% ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਪੋਖਰਨ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ (Pokhran nuclear tests) ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗੀਆਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (International Sanctions) ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ 'ਚ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੌਰ 'ਚ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਘੱਟ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 2026 ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲੋਬਲ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਸੈਂਟੀਮੈਂਟ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸੰਸਥਾਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ (Institutional Analysts' Views)
ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (Financial Institutions) ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦਾ ਨੇੜਿਓਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। Morgan Stanley ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟ 'ਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਜੋਖਮ ਬਾਹਰੀ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਿਕਾਸ (Global Growth) 'ਚ ਆ ਰਹੀ ਸੁਸਤੀ। ਫਰਮ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਕਿਵੇਂ ਲੇਬਰ ਮਾਰਕੀਟ (Labor Markets) ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ (Services Exports) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। Morgan Stanley ਨੇ ਜੂਨ 2027 ਤੱਕ BSE ਸੈਂਸੈਕਸ ਲਈ 89,000 ਦਾ ਬੇਸ-ਕੇਸ ਟਾਰਗੇਟ (Base-case Target) ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਸਥਿਰ ਮੈਕਰੋ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ (Macro Stability) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ 'ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, Bernstein ਨੇ ਨਿਰਪੱਖ (Neutral) ਰੁਖ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ Nifty ਲਈ 26,000 ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਫਰਮ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧ ਪੂਰਬ (Middle East) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ (North Africa) 'ਚ ਤਣਾਅ ਘੱਟਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵੀ ਰਿਕਵਰੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੈਕਰੋ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਇਕੁਇਟੀ ਜਾਰੀ ਕਰਨ (New Equity Issuances) 'ਚ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, Alphaniti Fintech ਦੇ U R Bhat ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਹੱਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀਮਤ ਰੇਂਜ (Range-bound) 'ਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ Nifty ਲਗਭਗ 22,800 ਤੋਂ 23,400 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹੇਗਾ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਰਸਤਾ ਕਈ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਾਰਕਾਂ (Monitorable Factors) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ 'ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਸਥਿਰਤਾ (Currency Stability) 'ਚ ਰਾਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ (Foreign Investor Flows) ਦਾ ਰੁਝਾਨ, ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਮਾਈ (Corporate Earnings) ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਮੈਕਰੋ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ (Government Policy) ਦੇ ਅਪਡੇਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਚਲ-ਅਚਲ (Variables) ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।