ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ (National Highways) ਤੋਂ ਟੋਲ ਵਸੂਲੀ (Toll Collection) ਦੀ ਗਤੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ (Q1) ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026-27 (FY27) ਦੌਰਾਨ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਸਿਰਫ **4.18%** ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਟੋਲ ਆਮਦਨ **₹21,547.44 ਕਰੋੜ** ਰਹੀ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਇਸੇ ਮਿਆਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, Q1 FY27 ਵਿੱਚ ਟੋਲ ਵਸੂਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 4.18% ਦਾ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ Q1 FY26 ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮਦਨ ₹20,681.93 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਇਹ ਦਰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਤਿਮਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ ਦੋਹਰੇ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ 19.6% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਾ ਅਸਰ
ਟੋਲ ਵਸੂਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਮੀ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਤਿਮਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ ਟੋਲ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ (Toll Transactions) ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6.6% ਘੱਟ ਕੇ 109.509 ਕਰੋੜ ਰਹਿ ਗਈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ 117.329 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 75% ਟੋਲ ਆਮਦਨ ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨਾਂ (Commercial Vehicles) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਰੱਕਾਂ ਅਤੇ ਟਰੇਲਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਕਮੀ ਵੀ ਕੁੱਲ ਵਸੂਲੀ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਲਿੰਕ
ਮਾਰਕੀਟ ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਰੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੌਲੀਆ ਰਫਤਾਰ ਕਿਸੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ (Structural) ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੈਕਰੋ-ਇਕਨਾਮਿਕ (Macro-economic) ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ (Commercial Traffic) ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ (Freight Movement) ਵਿੱਚ ਆਈ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ (Logistics) ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ (Supply Chain) 'ਤੇ ਪੈ ਰਹੇ ਅਸਰ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਟੋਲ ਦਰਾਂ (Toll Rates) ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਸੋਧ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥੋਕ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕਾਂਕ (Wholesale Price Index - WPI) ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਘੱਟ WPI ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਲ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਇਸ ਤਿਮਾਹੀ ਦੇ ਆਮਦਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਹੌਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ WPI ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਵਾਧਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੋਲ ਵਸੂਲੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟੋਲ ਪ੍ਰਾਈਸਿੰਗ (Toll Pricing) ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ WPI ਲਿੰਕੇਜ ਫੈਕਟਰ (Linkage Factor) ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਨਾਲ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਘੱਟ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਅਸਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (Investors) ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਡਾਟਾ (Traffic Data) ਅਤੇ ਫਰੇਟ ਇੰਡੈਕਸ (Freight Index) ਵਰਗੇ ਸੰਕੇਤਕਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (Commercial Activity) ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।