ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ **6** ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ **4.38%** 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ Reserve Bank of India (RBI) ਦੇ **4%** ਦੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਿੰਗਾਈ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਨ:
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ Consumer Price Index (CPI) ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ 4.38% ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 3.93% ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ Reserve Bank of India (RBI) ਦੇ 4% ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ (Interest Rates) ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ:
ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਊਰਜਾ (Energy) ਅਤੇ ਭੋਜਨ (Food)। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਖਰਚਿਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨੇ ਇਸ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਕਿੰਗ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭੋਜਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਵਾਧਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ 5% ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਤੇਲ, ਘਿਓ, ਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਰਹੀ, ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇ CPI 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ।
ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ:
ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ (RBI) ਲਈ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਗਲੋਬਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਘਰੇਲੂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪਵੇ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵੰਡ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। RBI ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 5.1% ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੂਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਖਤਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ:
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੋਰ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਤੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ) ਜੂਨ ਵਿੱਚ 3.9% 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹੀ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਦਾ 4% ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਗਾਮੀ ਨੀਤੀਗਤ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ RBI ਆਪਣਾ ਸਥਿਰ ਰੁਖ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੇਗਾ ਜਾਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇਗਾ। ਕਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਰੁਖ ਠੰਡਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।