ਭਾਰਤ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ? ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੌਨਸੂਨ ਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ!

ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (India Meteorological Department) ਨੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਔਸਤ (LPA) ਦੇ 92% ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 26 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਐਲ ਨੀਨੋ (El Nino) ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਰਾਬ ਮੌਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ (Oilseeds) ਦੀ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5% ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 15% ਤੱਕ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੰਜਾਈ ਘੱਟ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤਣਾਅ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ (West Asia) ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਣਾਅ (Geopolitical Tensions) ਨੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। FY27 ਲਈ ਇਸਨੂੰ $85 ਤੋਂ $90 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਜਿਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ (Brent Crude) ਵਰਗੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 10% ਤੋਂ 20% ਤੱਕ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਆਯਾਤ (Import) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਊਰਜਾ (Energy) ਅਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ (Transport) ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਧਣਗੇ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 10% ਦਾ ਵਾਧਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (CPI Inflation) ਵਿੱਚ 0.5% ਤੋਂ 1.0% ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭਾਵੇਂ ਸਥਿਰ ਰਹੀ, ਪਰ ਐਲ.ਪੀ.ਜੀ. (LPG) ਮਹਿੰਗਾਈ 5.27% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜੋ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈ ਰਹੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

RBI ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ: ਮਹਿੰਗਾਈ ਘਟਾਓ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿਓ?

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ (Economists) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ FY27 ਵਿੱਚ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਮਹਿੰਗਾਈ 4.5% ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ 4.6% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। RBI ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸ਼ਕਤੀਕਾਂਤ ਦਾਸ (Governor Shaktikanta Das) ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਟੀਚੇ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ (Economic Growth) ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਸਖ਼ਤ ਮਾਨਟਰੀ ਨੀਤੀ (Monetary Policy) ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਰਮ ਨੀਤੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਰੀ

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ (Analysts) ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ RBI ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇਗੀ। FY27 ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $80 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ GDP ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟੀਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।