ਭਾਰਤ 'ਚ ਗਰਮੀ ਦਾ ਕਹਿਰ! ਘਰਾਂ 'ਚ ਵਧਿਆ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਲੋਡ, ਕੂਲਿੰਗ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ 8 ਗੁਣਾ ਵਧਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ

ਘਰੇਲੂ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ

CLASP ਅਤੇ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਐਨਰਜੀ ਐਫੀਸ਼ੀਂਸੀ (BEE) ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਾਂਝੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ 4,321 ਘਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੱਖੇ, ਏਸੀ (AC) ਅਤੇ ਕੂਲਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਪਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਬਿਜਲੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ 40% ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚ ਵਧਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲੋੜ

ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਲੋੜ (Energy Needs) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕੱਲਾ ਘਰੇਲੂ ਖੇਤਰ (Residential Sector) ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ 25% ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 6% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੀਕ ਡਿਮਾਂਡ (Peak Demand) ਵਿੱਚ 79% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰੀ-ਪੇਂਡੂ ਫਰਕ ਅਤੇ ਅਕੁਸ਼ਲ ਉਪਕਰਨ

ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੇਂਡੂ ਘਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਪੱਖੇ (Ceiling Fans) ਅਤੇ LED ਲਾਈਟਾਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਆਮ ਹਨ, ਪਰ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ (AC) ਸਰਵੇ ਕੀਤੇ ਗਏ 13.3% ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 17% ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 4% ਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਉਪਕਰਨ ਮਾਡਲ ਅਜੇ ਵੀ ਊਰਜਾ-ਅਕੁਸ਼ਲ (Energy-Inefficient) ਹਨ।

ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਸੁਝਾਅ

ਇਹ ਮੰਗ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 2037-38 ਤੱਕ ਕੂਲਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਗੁਣਾ (8x) ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਸੋਈ ਉਪਕਰਨ (Kitchen Appliances) 28% ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਊਰਜਾ ਖਪਤਕਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ, CLASP ਅਤੇ BEE ਏਸੀ ਅਤੇ ਫਰਿੱਜ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਊਰਜਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਮਾਪਦੰਡ (Stricter Efficiency Standards) ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਧੇਰੇ ਊਰਜਾ-ਬਚਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ (Financial Incentives), ਬਲਕ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (Bulk Purchasing Programs) ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਸਿੱਖਿਆ (Consumer Education) ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਵੀ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਹਨ।