ਭਾਰਤ 'ਚ ਸੋਨੇ ਨੇ ਮਚਾਈ ਧੂਮ! Q1 'ਚ ਆਯਾਤ (Import) ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੇ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤੀ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਖਰੀਦ

ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ 'ਚ ਆਇਆ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ

Q1 2026 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੋਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਘਰੇਲੂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ 81% ਵਧ ਕੇ ₹151,108 ਪ੍ਰਤੀ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵੌਲਯੂਮ (Volume) 'ਚ 10% ਅਤੇ ਮੁੱਲ (Value) 'ਚ 99% ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਕਾਰਨ ਆਈ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਰ, ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ETFs (Exchange Traded Funds) ਵਰਗੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ 54% ਵਧ ਕੇ 82 ਟਨ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ (ਜਿਸ 'ਚ ਵੌਲਯੂਮ 19% ਘਟ ਕੇ 66.1 ਟਨ ਰਿਹਾ) ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। World Gold Council ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੋਨਾ ਖਪਤ 'ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ Q1 2026 'ਚ 54% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

ਕਿਉਂ ਵਧੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ?

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਧਦੀ ਰੁਚੀ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਵਧਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੋਖਮਾਂ (Geopolitical Risks) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ (Indian Rupee) ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 'ਚ ਰੁਪਏ 'ਚ ਲਗਭਗ 12.20% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਈ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 95.09 ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ (Currency Devaluation) ਦੇ ਹੈੱਜ (Hedge) ਵਜੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੀ ਹੈ।

ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਅਸਰ

ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਯਾਤ (Import) 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। Q1 2026 'ਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਯਾਤ 'ਚ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ 39% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ 196.4 ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਪੂਰੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 'ਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਆਯਾਤ ਮੁੱਲ (Value) 'ਚ 24% ਵਧ ਕੇ ਰਿਕਾਰਡ $71.98 ਬਿਲੀਅਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਵੌਲਯੂਮ 'ਚ 4.76% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ (Trade Deficit) ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਸੰਬਰ 2025 ਤੱਕ GDP ਦਾ 1.3% ਸੀ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (Reserve Bank of India) ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਚ 2026 'ਚ ਲਗਭਗ 3.4% ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ, ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਮਹਿੰਗਾਈ (Imported Inflation) ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਮੋਨਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਸਕੀਮਾਂ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ

ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲਗਭਗ 20,000 ਤੋਂ 30,000 ਟਨ ਘਰੇਲੂ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਮੋਨਟਾਈਜ਼ (Monetize) ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। 2015 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ Gold Monetisation Scheme (GMS) ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਣ 'ਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਨ- ਸੋਨੇ ਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮਹੱਤਵ, ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਿਟਰਨ।

ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FII) ਨੂੰ ਵੀ ਚੌਕੰਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ₹2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਨਿਕਾਸ (Outflow) ਕੀਤਾ ਹੈ। BSE SENSEX ਵੀ ਮਈ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ 9.3% ਡਿੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਸਰਾ ਸੰਪਤੀਆਂ (Safe-haven Assets) ਵੱਲ ਮੋੜ ਰਹੀ ਹੈ। World Gold Council ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਯਾਤ (Import) ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਸੰਤੁਲਨ (Trade Balance) ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। Nifty 50 ਲਈ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 12% ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਬਾਹਰੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।