ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ (Higher Education) ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2023-24 ਦੌਰਾਨ **2.23 ਕਰੋੜ** ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੜਕੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੁੱਲ ਦਾਖਲਾ ਅਨੁਪਾਤ (Gross Enrolment Ratio - GER) ਵੀ **31.2%** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
Detailed Coverage
ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 2023-24 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2.23 ਕਰੋੜ ਰਹੀ। ਇਹ 2021-22 ਦੇ 2.06 ਕਰੋੜ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕੁੱਲ ਦਾਖਲਾ ਅਨੁਪਾਤ (GER) ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 28.5% ਸੀ, ਹੁਣ ਵੱਧ ਕੇ 31.2% ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। GER ਅੰਕੜਾ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
NEP 2020 ਅਤੇ PM-USHA ਦਾ ਅਸਰ
ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਧਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਪਾਲਿਸੀ 2020 (NEP 2020) ਤਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਢਾਂਚਾਗਤ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਉੱਚਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਨ (PM-USHA) ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ ₹12,926.10 ਕਰੋੜ ਦਾ ਫੰਡ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜੈਂਡਰ ਪੈਰਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (Gender Parity Index) 1 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਬਲ (Workforce) ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡੈਮੋਗ੍ਰਾਫਿਕਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
STEM ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹੈ ਸਾਇੰਸ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਥ (STEM) ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ। ਲਗਭਗ 43% ਵਿਦਿਆਰਥੀ STEM ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (IITs) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (NITs) ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੀਟਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 20% ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ
ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬਿਹਤਰੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। UDISE+ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 24.72 ਕਰੋੜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲ ਹਨ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਪੈਰਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ 1.0 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। PM SHRI ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ Eklavya Model Residential Schools ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਲਈ, PM-USHA ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਅਗਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਪਡੇਟ ਹੋਣਗੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹੁਨਰਮੰਦ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੇਗੀ, ਅਰਥਚਾਰੇ ਲਈ ਇਸ ਵਰਕਫੋਰਸ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਹੋਵੇਗੀ।