Whalesbook
ਇਲੋਨ ਮਸਕ ਆਪਣੇ 'Universal High Income' (UHI) ਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਕਾਰਨ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਹੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਸਕ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ AI ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ (Productivity) ਵਧਾ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਧਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation) ਨਹੀਂ ਵਧੇਗੀ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, McKinsey ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਹੈ ਕਿ AI 2030 ਤੱਕ ਗਲੋਬਲ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ $13 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਸਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਰ, ਮਸਕ ਦੇ ਇਸ UHI ਕਦਮ 'ਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਨੀਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, Sanjeev Sanyal, ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ 'ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ' ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। Sanyal ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ AI ਨੌਕਰੀਆਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਮਸਕ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, AI ਟੂਲਜ਼ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਚਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਤਪਾਦਨ ਵਾਧਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਲੋਚਕ UHI ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਉਂਗਲ ਚੁੱਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜੁੜਾਅ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ (Purpose) ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ (Dependency) ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। Universal Basic Income (UBI) ਦੇ ਕੁਝ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਘਟਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਮ ਦੇ ਘੰਟੇ ਘਟਣ ਅਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ।
AI ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਸੰਗਠਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਡਲਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, OpenAI ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਕਿਰਤ (Automated Labor) ਅਤੇ AI-ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਨਾਫਿਆਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਲ (Social Safety Nets) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ 'Public Wealth Fund' ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ AI ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ AI-ਜਨਰੇਟਿਡ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਲਾਸਕਾ ਦੇ Permanent Fund ਵਰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਵਾਲੇ ਹਫਤੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਰ-ਦਿਨ ਦਾ ਹਫਤਾ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੀ-ਸਕਿਲਿੰਗ (Reskilling) ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਾਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ AI ਦੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ, Goldman Sachs ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ AI ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੀਂਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ। World Economic Forum ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ 2030 ਤੱਕ 78 ਮਿਲੀਅਨ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ AI-ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਕਿੱਲਜ਼ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾ ਸਕਣ। ਮਾਹਿਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ AI ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਧਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਨੀਤੀਆਂ, ਰੀ-ਸਕਿਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼, ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕਾਮੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਣਗੇ।