होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत एक मोठा बदल दिसून येत आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, आता **80%** पेक्षा जास्त जहाजे इराणी नियंत्रणाखालील भागांना टाळून ओमानच्या बाजूने असलेल्या पर्यायी मार्गाचा वापर करत आहेत. यामुळे इराणची या महत्त्वाच्या जलमार्गावरील पकड सैल झाली आहे आणि जहाजांची वाहतूक अधिक स्थिर झाली आहे.
इराणी मार्गांना डावलून ओमानकडे वळले जहाजे
जागतिक तेल पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत जहाजांच्या वाहतुकीत मोठा बदल झाला आहे. 'Kpler' या संस्थेच्या आकडेवारीनुसार, आता 80% पेक्षा जास्त जहाजे ओमानच्या किनारपट्टीजवळील पर्यायी मार्गाचा वापर करत आहेत. हा नवीन मार्ग आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अधिकृत असून त्याला अमेरिकेच्या नौदलाचा पाठिंबा आहे. या बदलामुळे इराणला या जलमार्गावरून जहाजांच्या ये-जा नियंत्रित करण्याची ताकद कमी झाली आहे. पूर्वी इराणने काही जहाजांना रोखले होते किंवा त्यांच्याकडून वाहतूक शुल्क वसूल करण्याचा प्रयत्न केला होता, पण आता या घटना कमी होण्याची शक्यता आहे.
भारतासाठी काय महत्त्वाचे?
भारतासाठी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील स्थिरता अत्यंत महत्त्वाची आहे. कारण भारताची मोठी तेल आणि गॅसची आयात याच मार्गातून होते. या मार्गात कोणताही अडथळा आल्यास जागतिक बाजारात तेलाच्या किमती वाढतात, ज्याचा थेट परिणाम भारताच्या आयातीवर आणि महागाईवर होतो. आता ओमानच्या बाजूने असलेल्या मार्गाचा जास्त वापर होत असल्याने, जहाजांच्या विम्याचा खर्च आणि वाहतूक खर्च कमी होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे भारतीय अर्थव्यवस्थेला दिलासा मिळू शकेल.
'डार्क ट्रॅफिक' आणि अनिश्चितता
जरी ओमानच्या मार्गाचा वापर वाढत असला तरी, या प्रदेशात अजूनही काही प्रमाणात अनिश्चितता आहे. अनेक जहाजे त्यांचे ट्रान्सपॉन्डर (Transponders) बंद करून वाहतूक करत आहेत, ज्याला 'डार्क ट्रॅफिक' म्हटले जाते. यामुळे या मार्गावरून किती तेल पुरवठा होत आहे याचा नेमका अंदाज घेणे कठीण होते. इराणची पकड कमी झाली असली तरी, या प्रदेशातील अस्थिरता आणि वाढता तणाव यावर लक्ष ठेवावे लागेल.
गुंतवणूकदारांसाठी काय?
ऊर्जा क्षेत्रावर लक्ष ठेवणारे गुंतवणूकदार या जहाजांच्या वाहतुकीतील बदलांवर आणि जागतिक तेलाच्या किमतींवर बारीक लक्ष ठेवत आहेत. इराणी नियंत्रणाखालील भागांतील धोके कमी झाले असले तरी, प्रादेशिक घडामोडी किंवा धोरणात्मक बदलांमुळे पुरवठा साखळीवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे, जहाजांच्या वाहतुकीतील सातत्य आणि पुढील काळात ओमानचा मार्ग हाच मुख्य मार्ग राहील का, याकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे ठरेल.