भारताच्या पर्यटन क्षेत्रात मोठी विषमता दिसून येत आहे. २०२५ मध्ये परदेशी पर्यटकांच्या संख्येत **८.१%** घट होऊन ती **९.१५ दशलक्षांवर** आली आहे. देशांतर्गत प्रवास वाढत असला तरी, परदेशी पर्यटकांच्या कमतरतेचा फटका हॉस्पिटॅलिटी आणि एव्हिएशन क्षेत्राच्या नफ्यावर (Margins) होऊ शकतो.
भारताच्या पर्यटन उद्योगाची सध्याची वाटचाल दोन टोकांच्या दिशेने सुरू आहे. एकीकडे देशांतर्गत प्रवास मोठ्या प्रमाणात वाढला असून गेल्या वर्षी पर्यटकांचा खर्च $२०३ अब्जांवर पोहोचला आहे, तर दुसरीकडे परदेशी पर्यटकांची संख्या लक्षणीयरीत्या कमी झाली आहे. अधिकृत आकडेवारीनुसार, २०२५ मध्ये भारताला भेट देणाऱ्या परदेशी पर्यटकांची संख्या ९.१५ दशलक्ष राहिली, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत ८.१% नी कमी आहे. हे प्रमाण २०१९ च्या १०.९ दशलक्षांच्या उच्चांकापेक्षा १६% कमी आहे.\n\n### व्हॉल्यूम विरुद्ध व्हॅल्यूचे गणित\n\nपर्यटन क्षेत्रातील एकूण खर्चापैकी ८६% वाटा हा देशांतर्गत पर्यटकांचा आहे. लिस्टेड हॉस्पिटॅलिटी आणि एव्हिएशन कंपन्यांसाठी हा मोठा आधार असला, तरी आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांची कमतरता एक वेगळे आव्हान निर्माण करते. आंतरराष्ट्रीय पर्यटक सहसा प्रति भेट अधिक खर्च करतात आणि प्रीमियम सेवांचा लाभ घेतात. त्यांच्या अनुपस्थितीत, हॉटेल्सना प्रीमियम किमती टिकवून ठेवणे कठीण होत आहे. थायलंड, मलेशिया किंवा व्हिएतनाम यांसारख्या आग्नेय आशियाई देशांच्या तुलनेत भारताचे वाढते खर्च, परदेशी पर्यटकांना दूर सारत आहेत.\n\n### आव्हाने आणि अडथळे\n\nपरदेशी पर्यटकांची घट केवळ महामारीचा परिणाम नाही, तर गुंतागुंतीची व्हिसा प्रक्रिया, मर्यादित आंतरराष्ट्रीय कनेक्टिव्हिटी आणि वाढता प्रवास खर्च यांसारख्या अनेक प्रणालीगत समस्या त्याला कारणीभूत आहेत. सरकारने रेल्वे आणि विमानतळ पायाभूत सुविधांवर भर दिला असला तरी, जागतिक स्तरावरील मार्केटिंग बजेट अद्याप मर्यादित आहे.\n\n### गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?\n\nगुंतवणूकदारांनी केवळ देशांतर्गत पर्यटनाच्या आकड्यांवर अवलंबून न राहता, ट्रॅव्हल कंपन्यांचे परकीय चलन उत्पन्न (Foreign Exchange Earnings) आणि हॉटेल साखळीचा सरासरी रूम दर (ARR) याकडे लक्ष दिले पाहिजे. जर हॉटेल्स पुन्हा आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांना आकर्षित करण्यात यशस्वी झाली, तरच त्यांच्या नफ्यात सुधारणा होऊ शकते. तसेच, व्हिसा धोरणातील बदल आणि जागतिक मार्केटिंगसाठी मिळणारे बजेट हे भविष्यातील रिकव्हरीचे महत्त्वाचे संकेत असतील.