अमेरिकेतील आघाडीच्या 1% कंपन्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) प्रति कर्मचारी दरमहा तब्बल $7,400 (सुमारे ₹6 लाख) खर्च करत आहेत. याउलट, सामान्य कंपन्यांचा हा खर्च केवळ $12 (सुमारे ₹1,000) आहे. AI टूल्सच्या वाढत्या वापरामुळे हा खर्च वाढत असून, कंपन्यांना याचा फायदा होतोय की तोट्यात चालल्या आहेत, यावर गुंतवणूकदारांचे लक्ष लागले आहे.
अमेरिकन कंपन्यांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (Artificial Intelligence - AI) होणारा खर्च आता चर्चेचा विषय ठरत आहे. ऑगस्ट 2026 च्या Ramp AI Index नुसार, अमेरिकेतील 1% आघाडीच्या कंपन्या AI साठी प्रति कर्मचारी दरमहा सरासरी $7,400 (सुमारे ₹6 लाख) खर्च करत आहेत. विशेष म्हणजे, इतर कंपन्यांसाठी हा खर्च दरमहा केवळ $12 (सुमारे ₹1,000) आहे. 2024 च्या सुरुवातीपासून हा खर्च तिप्पट झाला आहे, जे कंपन्या AI चा वापर कसा बदलत आहेत हे दर्शवते.
या खर्चातील मोठ्या फरकाचे मुख्य कारण म्हणजे AI टूल्सची किंमत मॉडेल बदलणे. सुरुवातीला अनेक कंपन्या सबस्क्रिप्शन (Subscription) मॉडेल वापरत होत्या, ज्यात ठराविक मासिक शुल्क भरून AI चॅटबॉट्स किंवा रायटिंग असिस्टंट्सचा वापर करता येत असे. मात्र, आता सर्वाधिक खर्च करणाऱ्या कंपन्या 'वापरानुसार पैसे द्या' (Usage-based models) या मॉडेलकडे वळल्या आहेत. यात AI एजंट्सनी केलेल्या कामावर, म्हणजेच किती 'टोकन्स' वापरले यावर शुल्क आकारले जाते. या कंपन्या सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट, डेटा ॲनालिसिस आणि रिसर्च यांसारख्या मोठ्या कामांसाठी AI चा वापर करत असल्याने त्यांचे बिल वेगाने वाढत आहे.
कोडिंग असिस्टंट्स (Coding assistants) आणि AI एजंट्स, जे मानवी हस्तक्षेपाशिवाय अनेक कामे करू शकतात, हे या खर्चात वाढ होण्याचे प्रमुख कारण आहेत. ही टूल्स उत्पादकता वाढवण्याचे आश्वासन देत असली तरी, AI चा वापर आणि ऑपरेटिंग खर्च यांच्यात थेट संबंध निर्माण करतात. कंपन्या जेव्हा AI चा वापर केवळ चाचणीपुरता मर्यादित न ठेवता दैनंदिन कामांमध्ये करतात, तेव्हा त्याचा आर्थिक परिणाम लक्षणीय ठरतो. या क्षेत्रात स्पर्धा तीव्र असून Anthropic, OpenAI आणि xAI सारखे प्रदाते कंपन्यांच्या वाढत्या गरजा पूर्ण करत आहेत.
गुंतवणूकदारांसाठी हा ट्रेंड एक महत्त्वाचा प्रश्न निर्माण करतो: AI वर होणाऱ्या प्रचंड खर्चामुळे कंपन्यांना खरोखरच कामात कार्यक्षमता (Operational efficiency) मिळते का? जास्त खर्च हे AI च्या सखोल एकत्रीकरणाचे आणि उत्पादकता वाढीचे संकेत देऊ शकते, पण यात खर्चाचा धोकाही आहे. महागड्या आणि जास्त कॉम्प्युटिंग पॉवर लागणाऱ्या AI सिस्टीम्सवर अवलंबून असलेल्या कंपन्यांना, त्यांनी मिळवलेल्या आउटपुटच्या तुलनेत हे खर्च योग्य ठरवावे लागतील. जून ते जुलै 2026 दरम्यान, या आघाडीच्या वापरकर्त्यांमध्येही खर्चातील वाढ मंदावली आहे, यावरून कंपन्या आता AI बजेटचे काळजीपूर्वक मूल्यांकन करत असल्याचे दिसून येते.
भविष्यात, कंपन्या त्यांच्या AI ऑपरेशन्सचा खर्च कसा सांभाळतात, यावर गुंतवणूकदारांचे बारकाईने लक्ष राहील. जर कंपन्या या टूल्सचा वापर करून कर्मचाऱ्यांवरील खर्च कमी करू शकल्या किंवा प्रोजेक्ट्स वेळेत पूर्ण करू शकल्या, तर हा मोठा खर्च योग्य ठरेल. परंतु, जर गुंतवणुकीवर स्पष्ट परतावा न मिळताच AI वापरण्याचे शुल्क वाढत राहिले, तर कंपन्यांच्या नफ्यावर (Profit margins) दबाव येऊ शकतो. आगामी तिमाही रिपोर्ट्समध्ये कंपन्या AI मुळे मिळणाऱ्या कार्यक्षमतेबद्दल काय सांगतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.