Theranos घोटाळा उघड करणारे Tyler Shultz यांनी AI स्टार्टअप्समधील गुंतवणुकीबाबत गंभीर इशारा दिला आहे. सध्याच्या AI लाटेत होत असलेली घाई ही भूतकाळातील कॉर्पोरेट फसवणुकीसारखीच असू शकते, असे त्यांनी म्हटले आहे.
'ब्लॅक बॉक्स' तंत्रज्ञानाचे आव्हान
आधुनिक AI स्टार्टअप्सच्या कार्यपद्धतीला 'ब्लॅक बॉक्स' (Black Box) म्हटले जात आहे. पारंपारिक कंपन्यांप्रमाणे या कंपन्यांची मालमत्ता किंवा आर्थिक आकडेवारी तपासणे कठीण असते. गुंतवणूकदार अनेकदा हे ठरवू शकत नाहीत की, कंपनी खरोखरच काहीतरी नवीन बनवत आहे की फक्त सध्याच्या ओपन-सोर्स साधनांचा वापर करून मार्केटिंग करत आहे. या तांत्रिक पारदर्शकतेच्या अभावामुळे मोठी जोखीम निर्माण झाली आहे.
हायप (Hype) विरुद्ध वास्तवातील संघर्ष
जेव्हा गुंतवणूक केवळ एका चांगल्या 'कथेवर' (Narrative) आधारित केली जाते आणि प्रत्यक्ष कामगिरीकडे दुर्लक्ष केले जाते, तेव्हा भांडवल वाया जाण्याची शक्यता वाढते. व्हेंचर कॅपिटल आणि प्रायव्हेट इक्विटीमध्ये माहितीचा अभाव असल्याने फसवणुकीची शक्यता अधिक असते. जर स्टार्टअप्सनी त्यांच्या जाहिरातींनुसार प्रत्यक्षात व्यावसायिक नफा कमावून दिला नाही, तर सुरुवातीच्या गुंतवणूकदारांना मोठ्या 'व्हॅल्युएशन राईट-डाऊन'ला सामोरे जावे लागू शकते.
गुंतवणूकदारांनी काय तपासावे?
गुंतवणूक करताना केवळ आमिषांना बळी न पडता, काही गोष्टींची खात्री करणे गरजेचे आहे:
- ग्राहकांची स्वीकृती (Customer Adoption): तंत्रज्ञान प्रत्यक्षात किती वापरले जात आहे?
- व्यावसायिक उपयुक्तता (Business Use Cases): हे तंत्रज्ञान नेमकी कोणती समस्या सोडवते?
- देखभाल खर्च (Maintenance Cost): हे तंत्रज्ञान चालवण्याचा खर्च किती आहे आणि ते नफ्यात आहे का?
शेवटी, कोणत्याही कंपनीचे तंत्रज्ञान स्वतंत्रपणे तपासले जाऊ शकते की नाही, हे पाहणे हीच गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात सुरक्षित रणनीती ठरेल.